Polska powinna całkowicie usunąć przepis penalizujący obrazę uczuć religijnych, mówią ARTICLE 19, Helsińska Fundacja Praw Człowieka i Sieć Obywatelska Watchdog Polska w swoim najnowszym komentarzu dotyczącym nowelizacji artykułu 196 Kodeksu karnego. Ochrona abstrakcyjnych symboli wykracza poza dopuszczalne w międzynarodowych standardach praw człowieka i wolności wypowiedzi ograniczenia swobody wypowiedzi. Przeczytaj nasze stanowisko.
ARTICLE 19, wraz z partnerami z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka oraz Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska opracowały stanowisko dotyczące projektu ustawy zmieniającej art. 196 Kodeksu karnego, który reguluje odpowiedzialność karną za obrazę uczuć religijnych.
Nowelizacja ma stanowić częściową reakcję na wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka Rabczewska przeciwko Polsce z dnia 15 września 2022 roku.
Proponowana przez Ministerstwo Sprawiedliwości zmiana artykułu 196 zakłada usunięcie kary pozbawienia wolności. Jest to niewątpliwie krok w dobrym kierunku, lecz niewystarczający. Artykuł pozostawia sankcję w postaci grzywny i ograniczenia wolności. Jednak przede wszystkim, penalizacja obrazy uczuć religijnych jest niezgodna z międzynarodowymi standardami wolności wypowiedzi. Dlatego też nasze organizacje niezmiennie stoją na stanowisku, że Artykuł 196 powinien być całkowicie uchylony.
We wspólnym stanowisku, ARTICLE 19 i partnerzy przypominają, że zakres artykułu 196 nie chroni praw osób, lecz byty abstrakcyjne takie jak religie czy symbole religijne. Zgodnie z międzynarodowymi standardami praw człowieka jest to nieproporcjonalna ingerencja w wolność wypowiedzi.
Ponadto przepis nie precyzuje, jakie konkretnie czyny są zabronione, a sprawę dodatkowo komplikuje brak jednoznacznego orzecznictwa polskich sądów. Pogłębia to efekt mrożący i negatywnie wpływa na debatę publiczną.
Przykładem takich skutków jest sprawa tzw. „tęczowej Maryi”, w której art. 196 Kodeksu karnego został wykorzystany wobec aktywistek za rozpowszechnianie wizerunku Matki Boskiej Częstochowskiej w tęczowej aureoli jako sposób na zwrócenie uwagi na dyskryminację osób LGBTQ+ w Polsce. Wieloletnie postępowanie karne, mimo ostatecznego uniewinnienia, ilustruje efekt mrożący wywoływany przez sam fakt prowadzenia postępowania. ARTICLE 19 złożył w tej sprawie opinię przyjaciela sądu (amicus curiae) do Sądu Najwyższego.
Nasze organizacje podkreślają również, że depenalizacja obrazy uczuć religijnych nie oznacza pozbawienia ochrony przed przestępstwami na tle religijnym. Ochrona osób przed dyskryminacją, nienawiścią czy przemocą na tle religijnym jest zapewniona przez inne przepisy kodeksu karnego.
Międzynarodowe i regionalne organy ochrony praw człowieka konsekwentnie wskazują, że ochrona religii, doktryn religijnych lub systemów przekonań jako takich nie jest legalnym celem ograniczania wolności wypowiedzi.