Organizacje zajmujące się ochroną praw człowieka – ARTICLE 19 Europe, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Sieć Obywatelska Watchdog Polska oraz Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych – skierowały do Senatu RP petycję o podjęcie inicjatywy ustawodawczej zmierzającej do dekryminalizacji zniesławienia.
Międzynarodowe standardy ochrony praw człowieka jednoznacznie wskazują, że zniesławienie nie powinno podlegać odpowiedzialności karnej. W Polsce przepisy karne dotyczące zniesławienia są wykorzystywane przeciwko dziennikarzom_kom, aktywistom_kom i sygnalistom_kom, którzy prowadzą działania w interesie publicznym. Sankcje karne stanowią środek nieproporcjonalny do ochrony dobrego imienia i renomy, wywołując efekt mrożący – wizja długotrwałego i kosztownego postępowania sprzyja autocenzurze oraz ogranicza otwartą debatę publiczną, będącą fundamentem demokratycznego państwa prawa. Ochrona dóbr osobistych jest już zapewniona w ramach prawa cywilnego i administracyjnego i do tych instrumentów powinna się ograniczać.
Podczas międzynarodowej konferencji poświęconej SLAPP-om, zorganizowanej w kwietniu 2024 roku, ówczesny Minister Sprawiedliwości, a obecnie senator Adam Bodnar, zapowiedział podjęcie działań na rzecz zniesienia przepisów karnych dotyczących zniesławienia, w tym budzącego od dekad kontrowersje art. 212 Kodeksu karnego.
Dekryminalizacja zniesławienia jest kluczowa dla skutecznej ochrony społeczeństwa obywatelskiego przed strategicznymi powództwami przeciwko partycypacji publicznej (SLAPP). Przygotowywana ustawa anty-SLAPP nie będzie w pełni skuteczna bez równoległych zmian w prawie karnym.
Dekryminalizacja zniesławienia stanowi nie tylko realizację zobowiązań międzynarodowych Polski, ale również istotny krok w kierunku wzmocnienia debaty publicznej, ochrony niezależnych mediów, organizacji pozarządowych czy grup aktywistycznych oraz ograniczenia nadużywania prawa karnego do tłumienia krytyki i kontroli społecznej.
Katia Mierzejewska [email protected]