Bu politika belgesinde sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n i\u00e7erik moderasyonunu, ifade ve bilgi edinme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc koruyacak \u015fekilde d\u00fczenlemesine ili\u015fkin ARTICLE 19 olarak tutumumuzu \u00f6zetliyoruz.<\/p>\n
Bu politika belgesi, bu alandaki \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131za, \u00f6zellikle de arac\u0131 sorumlulu\u011fu ve \u015firketlerin topluluk kurallar\u0131\/hizmet \u015fartlar\u0131na ili\u015fkin politikalar\u0131m\u0131za dayanmakta ve bunlar\u0131 geli\u015ftirmektedir. Daha \u00f6nceki \u00f6nerilerimiz, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u201chafif d\u00fczenleme\u201d olarak adland\u0131r\u0131labilecek d\u00fczenleme \u00f6nerileri idi. Sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n i\u00e7eriklerine ili\u015fkin sorumluluktan muafiyetten b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yararlanmaya devam etmesi gerekti\u011fini savunuyorduk. Bu \u00f6nemli kural, \u015firketlerin yasad\u0131\u015f\u0131 i\u00e7eri\u011fi kalmamalar\u0131ndan dolay\u0131 sorumlu tutulmalar\u0131na engel de\u011fildir. Bu model ayn\u0131 zamanda \u015firketlerin hizmet \u015fartlar\u0131n\u0131 insan haklar\u0131na ili\u015fkin uluslararas\u0131 standartlarla uyumlu bir \u015fekilde hayata ge\u00e7irmelerini esas almaktad\u0131r. Bu modeli, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc daha iyi korudu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in savunmaktayd\u0131k. Bu model sadece sosyal medya platformlar\u0131 i\u00e7in de\u011fil, ayn\u0131 zamanda i\u00e7erik da\u011f\u0131t\u0131m a\u011f\u0131 ve alan ad\u0131 kayd\u0131 gibi altyap\u0131 d\u00fczeyinde hizmet sunan \u00e7ok \u00e7e\u015fitli di\u011fer internet akt\u00f6rleri i\u00e7in de \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Ancak bug\u00fcn bu de\u011ferler dizisi, b\u00fcy\u00fck sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7e\u011fi ve kendilerine y\u00f6neltilen ele\u015ftirileri -Facebook’un Myanmar’daki Rohingya krizini ele al\u0131\u015f\u0131ndan YouTube’un \u2018nefret s\u00f6ylemi\u2019 konusundaki anla\u015f\u0131lmaz tutumuna ve Twitter\u2019da kad\u0131n gazetecilere y\u00f6nelik amans\u0131z sald\u0131r\u0131lara kadar- uygun bir \u015fekilde ele almaktaki istikrarl\u0131 ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez g\u00f6r\u00fcnmektedir. Ayr\u0131ca, \u015firketlerin her hareketlerinde \u015feffaf olmas\u0131 gerekti\u011fine, buna daha fazla hesap verilebilirlik ve insan haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 taahh\u00fcd\u00fcn\u00fcn e\u015flik etmesi gerekti\u011fine inan\u0131yoruz.<\/p>\n
Bu politika belgesi, b\u00fcy\u00fck sosyal medya platformlar\u0131na y\u00f6neltilen ele\u015ftiriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda savundu\u011fumuz modelin ge\u00e7erlili\u011fini koruyup korumad\u0131\u011f\u0131n\u0131 incelemekte; son d\u00f6nemde d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda yap\u0131lan \u00e7e\u015fitli \u00f6nerilerin art\u0131 ve eksilerini de\u011ferlendirerek, platformlar\u0131n d\u00fczenlenmesine ili\u015fkin g\u00f6zden ge\u00e7irilmi\u015f pozisyonumuzu ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130nternetin fikir babalar\u0131ndan John Perry Barlow, 1996 y\u0131l\u0131nda, Siber Alemin Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etti.[1]<\/a> Barlow\u2019un vizyonu, \u2018herhangi birinin, herhangi bir yerde, ne kadar tekil olursa olsun, sessizli\u011fe ya da uyuma zorlanma korkusu olmadan inan\u00e7lar\u0131n\u0131 ifade edebilece\u011fi\u2019 bir yerdi. H\u00fck\u00fcmetler burada ho\u015f kar\u015f\u0131lanm\u0131yordu. Bu alanda y\u00f6neti\u015fim, \u2018etik, ayd\u0131nlat\u0131lm\u0131\u015f bireysel fayda ve kamu yarar\u0131ndan\u2019 t\u00fcretilecekti. Bunun \u00fczerinden ge\u00e7en yakla\u015f\u0131k 25 y\u0131l\u0131n sonunda, internet daha \u00e7ok bir avu\u00e7 sosyal medya platformundan (\u00f6zellikle Facebook, Google ve Twitter) ibaret olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor, sans\u00fcr yayg\u0131nla\u015f\u0131yor ve h\u00fck\u00fcmetler d\u00fczenlemeler yapmaya haz\u0131rlan\u0131yor. Ne oldu peki?<\/p>\n \u0130nsanlar\u0131n sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n rol\u00fcne ili\u015fkin alg\u0131lar\u0131 da de\u011fi\u015fti. \u0130lk g\u00fcnlerinde bu platformlar, ifadeyi \u00f6zg\u00fcrle\u015ftiren, insanlar aras\u0131nda ba\u011flant\u0131lar kuran ve d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda demokratik bir devrime \u00f6nc\u00fcl\u00fck eden, iyiye hizmet eden g\u00fc\u00e7ler olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Y\u0131llar ge\u00e7tik\u00e7e nefret s\u00f6ylemi, taciz, zorbal\u0131k, komplo teorileri ve propagandan\u0131n bata\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015fland\u0131lar. \u0130lk zamanlar\u0131nda i\u00e7eri\u011fe nispeten tarafs\u0131z bir \u015fekilde \u201cev sahipli\u011fi yapan\u201d[2]<\/a> bu platformlar, art\u0131k se\u00e7ilmi\u015f \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf i\u00e7eriklerini aktif olarak te\u015fvik ediyor, ve hatta kendi i\u00e7eriklerini \u00fcretiyorlar. San\u0131k sandalyesinde, Cambridge Analytica skandal\u0131ndan Facebook’un Myanmar’daki Rohingyalara y\u00f6nelik soyk\u0131r\u0131m k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kald\u0131rmamas\u0131na, YouTube’un Yeni Zelanda’daki Christchurch ter\u00f6r sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n videosunu kapatma m\u00fccadelesine kadar, b\u00fcy\u00fck sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n ve h\u00fck\u00fcmetlerin endi\u015felerini kavrama ve ele alma konusundaki tekrarlanan ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131 yer al\u0131yor.<\/p>\n Bu \u015firketlerin bireyler \u00fczerinde sahip olduklar\u0131 g\u00fc\u00e7 ve \u00e7e\u015fitli pazarlardaki[3]<\/a> hakimiyetleri, Ocak 2021’de, Twitter, Facebook ve di\u011ferleri de dahil olmak \u00fczere ba\u015fl\u0131ca sosyal medya \u015firketlerinin, ay\u0131n ba\u015flar\u0131nda ABD Kongre Binas\u0131 bask\u0131n\u0131n\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtan tweetlerinin bir sonucu olarak gelecekte \u015fiddet olaylar\u0131n\u0131n ya\u015fanmas\u0131 ihtimaline kar\u015f\u0131 d\u00f6nemin ABD Ba\u015fkan\u0131 Donald Trump’\u0131n hesaplar\u0131n\u0131 ask\u0131ya almas\u0131yla daha da keskin bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.[4]<\/a> Ayn\u0131 ay i\u00e7inde Twitter, muhaliflerin \u00c7in’in az\u0131nl\u0131k Uygur kad\u0131nlar\u0131n\u0131 zorla k\u0131s\u0131rla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fi bat\u0131 b\u00f6lgesi Sincan’daki politikalar\u0131n\u0131 savunan bir payla\u015f\u0131m\u0131n ard\u0131ndan \u00c7in’deki ABD B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi’nin resmi hesab\u0131n\u0131 kilitledi.[5]<\/a> \u0130lk kez olmasa da bu, sosyal medya platformlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan dikkate de\u011fer bir g\u00fc\u00e7 g\u00f6sterisiydi. Bu durum, i\u00e7erik moderasyonu \u00e7evrelerindeki en gergin tart\u0131\u015fmalardan birini, yani, \u00e7evrimi\u00e7i kamusal s\u00f6ylemde neye izin verilip verilmeyece\u011fine kimin karar verece\u011fi konusunu yeniden alevlendirdi.<\/p>\n Bu \u00f6nemli bir tart\u0131\u015fma, ve devletlerin bu tart\u0131\u015fmada oynayacaklar\u0131 bir rol var. Uygulamada kabahatin \u00e7o\u011fu, internet arac\u0131lar\u0131n\u0131n sorumlulu\u011fu konusundaki d\u00fczenlemelerin \u00fczerine at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bir\u00e7ok \u00fclkede sosyal medya ve di\u011fer dijital platformlar, yasad\u0131\u015f\u0131 i\u00e7erik bar\u0131nd\u0131rmada sorumluluktan geni\u015f veya \u015fartl\u0131 muafiyet rejiminden faydalanmaktad\u0131r.[6]<\/a> Son birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r, bu d\u00fczenlemeler \u015firketlere bu denli serbestlik tan\u0131d\u0131klar\u0131 ve \u015firketlerin \u2018ekstremist\u2019 ve di\u011fer \u2018zararl\u0131\u2019 i\u00e7eriklerle ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yaratan etkile\u015fimi te\u015fvik eden algoritmalar sayesinde karlar\u0131n\u0131 art\u0131rmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olduklar\u0131 i\u00e7in s\u0131kl\u0131kla ele\u015ftirilmektedir. Bu durum, ba\u015fat sosyal medya \u015firketlerinin g\u00fcc\u00fcn\u00fc dizginlemek, yasad\u0131\u015f\u0131 ve di\u011fer zararl\u0131 i\u00e7eriklerle m\u00fccadele etmek ve \u015firketlerin kararlar\u0131nda daha geni\u015f kitlelere kar\u015f\u0131 demokratik hesap verebilirli\u011fini sa\u011flamak i\u00e7in daha fazla d\u00fczenlemeye ihtiya\u00e7 olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu g\u00fcndeme getirmi\u015ftir. Son zamanlarda h\u00fck\u00fcmetler de sosyal medya platformlar\u0131n\u0131 yay\u0131n-tipi d\u00fczenleyicilerin yetki alan\u0131na sokmay\u0131 ama\u00e7layan ya da platformlar\u0131n\u0131n, platformun di\u011fer kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n ifadelerinden kaynaklanan \u2018zarar\u0131\u2019 \u00f6nlemek i\u00e7in kullan\u0131c\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 bir \u2018\u00f6zen y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc\u2019 olmas\u0131n\u0131 \u00f6neren tekliflerle kar\u015f\u0131l\u0131k vermi\u015ftir.[7]<\/a><\/p>\n \u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc savunucular\u0131 i\u00e7in bu \u00f6nermeler, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n ifadelerini denetleme konusunda kime g\u00fcvenmemiz gerekti\u011fi konusunda zor sorular do\u011furmaktad\u0131r. Sosyal medya platformlar\u0131 eskiden ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne y\u00fcksek d\u00fczeyde koruma sa\u011flad\u0131klar\u0131 \u015feklinde alg\u0131lan\u0131rken, topluluk standartlar\u0131n\u0131 giderek daha fazla k\u0131s\u0131tlayarak az\u0131nl\u0131k seslerini susturur hale gelmi\u015flerdir.[8]<\/a> \u0130\u00e7erik kald\u0131rma konusundaki \u015feffafl\u0131k ve bu konudaki uyu\u015fmazl\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fcmleri, \u015fimdiye dek, bu eylemlerin yeterince denetlenmesini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmada ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131na anlaml\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm sunmada yetersiz kalm\u0131\u015ft\u0131r. Son olarak, az say\u0131da ba\u015fat platformun, daha fazla do\u011frudan kamusal hesap verebilirlik olmaks\u0131z\u0131n insanlar\u0131n neleri g\u00f6rebilece\u011fi \u00fczerinde bu kadar fazla g\u00fcce sahip olmas\u0131na m\u00fcsaade edilmesinin gerekli olup olmad\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00fcphelidir.<\/p>\n Bununla birlikte, yeni bir \u2018platform\u2019 d\u00fczenlemesi ihtimali de son derece sorunludur. Mevcut tekliflerin \u00e7o\u011fu asl\u0131nda \u00e7evrimi\u00e7i ‘i\u00e7erik’ d\u00fczenlemesi, yani kullan\u0131c\u0131lar\u0131n ifadelerinin d\u00fczenlenmesi ile ilgilidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc devletler, \u015firketlerin insan ileti\u015fimini denetlemesini ve hangi ifadenin ‘yasad\u0131\u015f\u0131’ veya ‘zararl\u0131’ oldu\u011funa karar vermesini bilfiil talep etmektedir.[9]<\/a> Bu, hangi ifadenin yasad\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funa yaln\u0131zca mahkemeler karar verebilece\u011finden ve farkl\u0131 i\u00e7erik t\u00fcrleri farkl\u0131 d\u00fczenlemeler gerektirebilece\u011finden son derece sorunludur; \u00f6rne\u011fin \u00e7ocuk istismar\u0131 materyalleriyle ba\u015fa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in kullan\u0131lan \u00e7\u00f6z\u00fcmler dezenformasyon veya telif hakk\u0131 ile ba\u015fa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in uygun olmayabilir.<\/p>\n Her hal\u00fckarda ARTICLE 19, platform d\u00fczenlemesine ili\u015fkin yeni tekliflerin ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan dikkatli bir \u015fekilde incelenmesi gerekti\u011fine inanmaktad\u0131r. Bu do\u011frultuda devletler, geleneksel olarak medya d\u00fczenlemelerine atfedilen hedeflerin (\u00e7o\u011fulculuk ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00e7e\u015fitlili\u011fi gibi) her birinin etkili bir \u015fekilde korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in gerekli ve en az k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 y\u00f6ntemi belirlemeli ve dijital platformlar\u0131n, -ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc de dahil olmak \u00fczere- \u00e7evrimi\u00e7i insan haklar\u0131n\u0131n desteklenmesi ve korunmas\u0131ndaki evrimini ve rollerini dikkate almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bu politika belgesi, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne ili\u015fkin uluslararas\u0131 standartlar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bu y\u00f6nde bir analiz sunmaktad\u0131r ve arac\u0131 sorumlulu\u011fu konusunda halihaz\u0131rdaki pozisyonumuz,[10]<\/a> dijital platformlar\u0131n dahili kurallar\u0131\/topluluk ilkeleri ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc konusundaki politikam\u0131z,[11]<\/a> yeni bir \u00e7ok payda\u015fl\u0131 d\u00fczenleme modeli -Sosyal Medya Konseyleri[12]<\/a>– i\u00e7in \u00f6nerilerimiz ve dijital platformlara y\u00f6nelik savunuculuk \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015ftir. Bu konularda uzun s\u00fcredir savundu\u011fumuz pozisyonlar\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirirken, sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n faaliyetlerini y\u00f6neten d\u00fczenleyici bir \u00e7er\u00e7evenin i\u00e7ermesi gereken asgari g\u00fcvencelere ili\u015fkin tavsiyelerde bulunuyoruz.<\/p>\n Bu politika belgesinin kapsam\u0131 \u00f6ncelikle, yer yer \u2018dijital platformlar\u2019 olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u2018ba\u015fat\u2019 sosyal medya platformlar\u0131na odaklanmaktad\u0131r. Bununla birlikte, ara\u015ft\u0131rmam\u0131z\u0131n daha geni\u015f ba\u011flam\u0131n\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak internet altyap\u0131 sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 (bilgisayar da\u011f\u0131t\u0131m a\u011flar\u0131 gibi) ve di\u011fer dijital hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 (\u00f6zel mesajla\u015fma veya bulut hizmetleri gibi) dahil olmak \u00fczere internet ekosistemindeki di\u011fer akt\u00f6rlere de de\u011finiyoruz.<\/p>\n Bu politika belgesi d\u00f6rt b\u00f6l\u00fcme ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n Bu politika belgesi, ARTICLE19\u2019in platform d\u00fczenlemesine ili\u015fkin di\u011fer politika belgelerini, \u00f6zellikle de i\u00e7erik k\u00fcrasyonunun \u2018ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131\u2019,[14]<\/a> dijital ekosistemde medya \u00e7e\u015fitlili\u011fi[15]<\/a> ve ta\u015f\u0131ma zorunlulu\u011funa ili\u015fkin tekliflerimizin tamamlay\u0131c\u0131s\u0131 niteli\u011findedir.[16]<\/a> Ayr\u0131ca bu karma\u015f\u0131k konuyla ilgili di\u011fer hususlarda ba\u015fka politika pozisyonlar\u0131 da yay\u0131mlamay\u0131 planl\u0131yoruz.[17]<\/a><\/p>\n <\/p>\n ARTICLE 19 daha \u00f6nce internet arac\u0131lar\u0131n\u0131n bir tipolojisini \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r – internet hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131, web bar\u0131nd\u0131rma sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131, sosyal medya platformlar\u0131 ve arama motorlar\u0131.[18]<\/a> Bunlar bug\u00fcn de ge\u00e7erlili\u011fini korumaktad\u0131r, ancak sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n uygulamalar\u0131 geli\u015ftik\u00e7e ve faaliyetleri daha fazla inceleme alt\u0131na al\u0131nd\u0131k\u00e7a, bu tart\u0131\u015fmada baz\u0131 temel kavramlar\u0131 tan\u0131mlamak \u00f6nem kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu politika belgesinin ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda:<\/p>\n \u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131, \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Beyannamesi’nin (\u0130HEB)[24]<\/a> 19. Maddesi ile korunmakta ve Medeni ve Siyasi Haklara \u0130li\u015fkin Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fme’nin (MSHUS)[25]<\/a> 19. Maddesi ve di\u011fer b\u00f6lgesel antla\u015fmalarla[26]<\/a> yasal g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n \u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131n\u0131n kapsam\u0131 geni\u015ftir ve elektronik ve internet tabanl\u0131 her t\u00fcrl\u00fc ifade bi\u00e7imi i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Devletlerin, t\u00fcm insanlara, s\u0131n\u0131rlara bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n, ki\u015finin se\u00e7ti\u011fi herhangi bir medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla her t\u00fcrl\u00fc bilgi veya fikri arama, alma veya verme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc garanti etmesini gerektirir. Uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 standartlar\u0131 uyar\u0131nca, kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen yasal \u00e7er\u00e7eve, yaz\u0131l\u0131 ve g\u00f6rsel medya ile internet aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131 dikkate almal\u0131d\u0131r[27]<\/a>, telekom\u00fcnikasyon ve yay\u0131nc\u0131l\u0131k sekt\u00f6rlerine ili\u015fkin d\u00fczenlemeler internetin d\u00fczenlenmesine olduklar\u0131 gibi aktar\u0131lamaz.[28]<\/a> Devletler, internetteki yasad\u0131\u015f\u0131 i\u00e7eri\u011fe y\u00f6nelik \u00f6zel bir yakla\u015f\u0131m benimsemeli ve internetteki zararl\u0131 s\u00f6ylemin giderilmesinde etkili bir ara\u00e7 olarak \u00f6z d\u00fczenlemeyi te\u015fvik etmelidir.[29]<\/a><\/p>\n <\/a><\/p>\n Devletler, istisnai olarak, uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 standartlar\u0131 uyar\u0131nca, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131n\u0131, s\u00f6z konusu s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 testin kat\u0131 \u015fartlar\u0131na uygun olmas\u0131 kayd\u0131yla s\u0131n\u0131rland\u0131rabilirler. Buna g\u00f6re her s\u0131n\u0131rlama,<\/p>\n Ayr\u0131ca, MSHUS Madde 20(2), ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa, d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011fa veya \u015fiddete tahrik te\u015fkil eden her t\u00fcrl\u00fc ulusal, \u0131rksal veya dini nefret savunuculu\u011funun kanunla yasaklanmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6ng\u00f6rmektedir. Ayn\u0131 ilkeler internet \u00fczerinden yay\u0131lan elektronik ileti\u015fim veya ifade bi\u00e7imleri i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.[31]<\/a><\/a><\/p>\n Uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 organlar\u0131, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve sosyal medya \u015firketleri aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi \u00e7e\u015fitli alanlarda yorumlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6zel raport\u00f6rleri, uzun s\u00fcredir sorumluluktan muafiyetin \u00e7evrimi\u00e7i ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc koruman\u0131n en etkili yolu oldu\u011funu savunmaktad\u0131r. Arac\u0131lar\u0131n teknik hizmetler sunarken ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan \u00fcretilen i\u00e7erikten sorumlu olmamas\u0131n\u0131 ve sorumlulu\u011fun yaln\u0131zca arac\u0131, \u00e7evrimi\u00e7i yay\u0131nlanan i\u00e7eri\u011fe \u00f6zel olarak m\u00fcdahale etti\u011finde ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 tavsiye etmektedirler.[32]<\/a><\/p>\n D\u00fc\u015f\u00fcnce ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn geli\u015ftirilmesi ve korunmas\u0131na ili\u015fkin m\u00fcteakip BM \u00d6zel Raport\u00f6rleri, sans\u00fcr\u00fcn asla \u00f6zel bir kurulu\u015fa devredilmemesi gerekti\u011fini ve devletlerin, arac\u0131lar\u0131 kendi adlar\u0131na sans\u00fcr yapmalar\u0131 i\u00e7in kullanmamalar\u0131, onlar\u0131 buna zorlamamalar\u0131 gerekti\u011fini bir\u00e7ok kez ifade etmi\u015flerdir.[33]<\/a><\/p>\n David Kaye ayr\u0131ca, \u2018g\u00f6r\u00fc\u015flere dayal\u0131 sert d\u00fczenlemelerin de\u011fil, ak\u0131ll\u0131 d\u00fczenlemelerin norm olmas\u0131 gerekti\u011fini ve bu d\u00fczenlemelerin \u015firketlerin \u015feffafl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve eksikliklerini gidermeyi sa\u011flamaya odaklanmas\u0131 gerekti\u011fini’ belirtmi\u015ftir.[34]<\/a> \u00d6zel raport\u00f6r, belirli ko\u015fullar alt\u0131nda d\u00fczenleme yap\u0131lmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmemekle birlikte, devletlerin i\u00e7eri\u011fi yaln\u0131zca ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z bir yarg\u0131 makam\u0131n\u0131n emri uyar\u0131nca ve yasal s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde kanunilik, gereklilik ve me\u015fruiyet standartlar\u0131na uygun olarak k\u0131s\u0131tlayabilmesi gerekti\u011fini yinelemi\u015ftir.[35]<\/a> Ayr\u0131ca, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerindeki \u00f6nemli ve cayd\u0131r\u0131c\u0131 etkileri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, devletlerin internet arac\u0131lar\u0131na -gerek a\u011f\u0131r para cezalar\u0131 ve gerekse hapis cezalar\u0131 olsun- orant\u0131s\u0131z yapt\u0131r\u0131mlar uygulamaktan ka\u00e7\u0131nmalar\u0131 gerekti\u011fini belirtmi\u015ftir.[36]<\/a> Halefi (ve \u015fu anki \u0130fade \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00d6zel Raport\u00f6r\u00fc) Irene Khan da benzer bir sonuca varm\u0131\u015ft\u0131r.[37]<\/a><\/p>\n Sosyal medya \u015firketlerinin insan haklar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterme sorumluluklar\u0131na ili\u015fkin tavsiyeler, (bunlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmasa da) a\u015fa\u011f\u0131daki belgeleri i\u00e7erir:<\/strong><\/p>\n \u00b0 Avrupa Konseyi \u0130nsan Haklar\u0131 Komiseri, devletlerin bizzat kendi insan haklar\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini[45]<\/a> ihlal eden k\u0131s\u0131tlamalar getirmeleri i\u00e7in internet \u015firketlerine bel ba\u011flamay\u0131 b\u0131rakmalar\u0131n\u0131 tavsiye etmi\u015f ve ticari i\u015fletmelerin internet \u00fczerindeki faaliyetleriyle ilgili sorumluluklar\u0131 konusunda daha fazla rehberlik geli\u015ftirilmesi gerekti\u011fini belirtmi\u015ftir.[46]<\/a> Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi de benzer \u015fekilde, sosyal medya \u015firketlerinin usule ili\u015fkin g\u00fcvenceler[47]<\/a> de d\u00e2hil olmak \u00fczere insan haklar\u0131na ve hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne sayg\u0131 g\u00f6stermelerini ve otomatik veri i\u015fleme tekniklerinin kullan\u0131m\u0131 konusunda \u015feffaf olmalar\u0131n\u0131 tavsiye etmi\u015ftir.[48]<\/a><\/p>\n \u00b0 Amerikan Devletleri \u00d6rg\u00fct\u00fc (AD\u00d6) internet \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc konusunda benzer tavsiyelerde bulunan \u00e7e\u015fitli raporlar haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.[49]<\/a> \u00d6rne\u011fin AD\u00d6, arac\u0131lar\u0131n hala \u00f6zel kurulu\u015flar oldu\u011funu, \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n devletin \u00e7\u0131karlar\u0131ndan farkl\u0131 oldu\u011funu ve onlardan bir mahkeme gibi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 beklemenin yetki alanlar\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ti\u011fini ve bu durumun k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131 te\u015fvik edebilece\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r.[50]<\/a><\/p>\n \u00b0 \u0130nsan ve Halklar\u0131n Haklar\u0131 Afrika Komisyonu k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce Afrika’da \u0130fade \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve Bilgiye Eri\u015fim \u00dczerine \u0130lkeler Bildirgesi’ni revize ederek kabul etmi\u015ftir.[51]<\/a> Bildirge’nin 39. ilkesi, devletlerin internet arac\u0131lar\u0131ndan, \u00e7evrimi\u00e7i i\u00e7eri\u011fin denetlenmesi ve filtrelenmesi s\u00fcre\u00e7lerine insan haklar\u0131 g\u00fcvencelerini dahil etmelerini, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve \u00e7evrimi\u00e7i bilgiye eri\u015fim \u00fczerindeki k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 azaltmak i\u00e7in hafifletme stratejileri benimsemelerini, i\u00e7eri\u011fin kald\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik t\u00fcm taleplerde \u015feffafl\u0131k sa\u011flamalar\u0131n\u0131, itiraz mekanizmalar\u0131 kurup hak ihlallerinin meydana geldi\u011fi durumlarda etkili \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 sunmalar\u0131n\u0131 talep etmelerini \u00f6ng\u00f6rmektedir.[52]<\/a><\/p>\n Sivil toplum<\/strong> da sosyal medya \u015firketlerinin uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 standartlar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6stermesi gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde tavsiyelerde bulunmu\u015ftur. \u00d6rne\u011fin, Arac\u0131 Sorumlulu\u011funa \u0130li\u015fkin Manila \u0130lkeleri, \u015firketlerin insan haklar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in ne t\u00fcr \u00f6nlemler almas\u0131 gerekti\u011fini ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r.[53]<\/a> Bilhassa, \u015firketlerin i\u00e7erik k\u0131s\u0131tlama uygulamalar\u0131 insan haklar\u0131 hukuku kapsam\u0131ndaki gereklilik ve orant\u0131l\u0131l\u0131k testlerine uygun olmal\u0131[54]<\/a> ve kullan\u0131c\u0131lara \u015firketlerin kararlar\u0131na itiraz edebilecekleri mekanizmalar sa\u011flamal\u0131d\u0131r.[55]<\/a> Ranking Digital Rights Projesi, b\u00fcy\u00fck internet \u015firketlerini, di\u011ferlerinin yan\u0131 s\u0131ra, hizmet \u015fartlar\u0131n\u0131n mevcudiyeti; i\u00e7erik, hesap veya hizmet k\u0131s\u0131tlamas\u0131n\u0131n nedenleri; kullan\u0131c\u0131lara bildirim; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf taleplerine yan\u0131t verme s\u00fcreci ve \u00e7e\u015fitli \u015feffafl\u0131k faaliyetlerini i\u00e7eren dijital haklar g\u00f6stergelerine uyumlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirmektedir.[56]<\/a><\/p>\n \u0130nsan haklar\u0131 raport\u00f6rleri, \u2018\u015fiddetli ekstremizm\u2019,[57]<\/a> \u2018sahte haberler\u2019,[58]<\/a> toplumsal cinsiyete dayal\u0131 \u00e7evrimi\u00e7i taciz ve istismar,[59]<\/a> ve \u2018nefret s\u00f6ylemi\u2019[60]<\/a> de dahil olmak \u00fczere belirli i\u00e7eriklerle ilgili olarak devletlerin ve \u015firketlerin sorumluluklar\u0131n\u0131 vurgulayan bir dizi ortak bildiri yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu bildirilerde, devletlere, i\u00e7eri\u011fin uluslararas\u0131 standartlara uygun \u015fekilde yasal olarak k\u0131s\u0131tland\u0131\u011f\u0131 durumlar haricinde, dijital platformlardan i\u00e7eri\u011fin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 veya ba\u015fka bir \u015fekilde k\u0131s\u0131tlanmas\u0131n\u0131 talep etmemeleri \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015flard\u0131r.[61]<\/a><\/p>\n Ayr\u0131ca \u015firketlere, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n politikalar\u0131na ve uygulamalar\u0131na kolayca eri\u015febilmelerini, bunlar\u0131n nas\u0131l uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve asgari usul kurallar\u0131na[62]<\/a> nas\u0131l riayet ettiklerini anlayabilmelerini sa\u011flamalar\u0131, ve bu politikalar\u0131n uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 hukuku ile do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131 olmas\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015flard\u0131r.[63]<\/a><\/p>\n \u0130fade \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00d6zel Raport\u00f6r\u00fc, A\u011fustos 2018’de Genel Kurul’a sundu\u011fu bir raporda, yapay zekan\u0131n i\u00e7erik moderasyonundaki rol\u00fc ve insan haklar\u0131 \u00fczerindeki potansiyel etkisine ili\u015fkin bir dizi tavsiyede bulunmu\u015ftur.[64]<\/a> \u00d6zellikle, devletlerin yapay zeka alan\u0131nda \u00e7e\u015fitli, \u00e7o\u011fulcu bir bilgi ortam\u0131na elveri\u015fli politika ve yasalar benimsemelerini tavsiye etmi\u015ftir.[65]<\/a> Bu t\u00fcr \u00f6nlemler, yapay zeka konusundaki uzmanl\u0131\u011f\u0131n ve g\u00fcc\u00fcn birka\u00e7 ba\u015fat \u015firketin elinde toplanmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in teknoloji tekellerinin d\u00fczenlemelere tabi tutulmas\u0131n\u0131 ve hizmet ve teknolojilerin birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fini art\u0131rmak i\u00e7in tasarlanan d\u00fczenlemeler yap\u0131lmas\u0131n\u0131 i\u00e7erebilir.[66]<\/a> Di\u011ferlerine ek olarak, \u015firketlere, platformlar\u0131nda, hizmetlerinde ve uygulamalar\u0131nda[67]<\/a> yapay zeka teknolojilerinin nerede ve nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmelerini; i\u00e7erik kald\u0131rma, vaka \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve ticari ve siyasi profilleme[68]<\/a> hakk\u0131nda veri yay\u0131nlamalar\u0131n\u0131; ve yapay zeka sistemlerinin olumsuz insan haklar\u0131 etkilerine kar\u015f\u0131 bireysel kullan\u0131c\u0131lara \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131na eri\u015fim sa\u011flamalar\u0131n\u0131 tavsiye etmi\u015ftir.[69]<\/a><\/p>\n \u00c7evrimi\u00e7i ileti\u015fimde \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi hakk\u0131n\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131, bireylerin ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc serbest\u00e7e ve g\u00fcvenle kullanabilmeleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan elzemdir.[70]<\/a> Mahremiyetle ileti\u015fim kuramamak, bireylerin ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc haklar\u0131n\u0131 esasl\u0131 bir \u015fekilde etkilemektedir.<\/p>\n Bu durum, \u0130fade \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00d6zel Raport\u00f6r David Kaye’in, devletlerin ve \u00f6zel akt\u00f6rlerin, bireylerin internet \u00fczerindeki ileti\u015fimlerini ve faaliyetlerini izlemesi ve bunlar hakk\u0131nda bilgi toplamas\u0131 konusundaki endi\u015felerini dile getirdi\u011fi \u00e7e\u015fitli raporlar\u0131nda kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n Bu uygulamalar, internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi hakk\u0131n\u0131n ihlalini te\u015fkil edebilir ve nihayetinde \u00e7evrimi\u00e7i bilgi ve fikirlerin serbest ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 engelleyebilir.[71]<\/a> \u0130fade \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00d6zel Raport\u00f6r\u00fc ayr\u0131ca devletlerin, ki\u015filerin kendilerini \u00e7evrimi\u00e7i ortamda anonim olarak ifade edebilmelerini temin etmelerini ve ger\u00e7ek isimle kay\u0131t sistemlerini uygulamaya koymaktan ka\u00e7\u0131nmalar\u0131n\u0131 tavsiye etmi\u015ftir.[72]<\/a> Ayr\u0131ca, devletlerin dijital ileti\u015fim ve \u00e7evrimi\u00e7i hizmetlere eri\u015fim i\u00e7in kullan\u0131c\u0131lar\u0131n kimliklerinin belirlenmesini bir \u00f6n ko\u015ful haline getirmekten ve mobil kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in SIM kart kayd\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lmaktan ka\u00e7\u0131nmalar\u0131n\u0131 tavsiye etmi\u015ftir.[73]<\/a> Ayr\u0131ca \u015firketlerin \u015fifreleme ve anonimli\u011fi (takma ad kullan\u0131lmas\u0131 dahil) k\u0131s\u0131tlayan politikalar\u0131n\u0131 yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmesini tavsiye etmi\u015ftir.[74]<\/a><\/p>\n Daha \u00f6nce de belirtildi\u011fi \u00fczere, son y\u0131llarda devletlerin sosyal medya pazar\u0131nda \u2018bask\u0131n\u2019 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen dijital platformlar\u0131n i\u00e7erik moderasyon faaliyetlerini d\u00fczenlemesi y\u00f6n\u00fcnde artan bir ivme s\u00f6z konusudur. Kamusal s\u00f6ylemde bu \u00e7izgi genellikle bulan\u0131k olsa da \u2018platform\u2019 d\u00fczenlemesi i\u00e7in yap\u0131lan bu \u00e7a\u011fr\u0131lar, uygulamada genellikle \u2018\u00e7evrimi\u00e7i i\u00e7erik\u2019 d\u00fczenlemesine d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n ARTICLE 19 bu b\u00f6l\u00fcmde, yasal d\u00fczenleyicilerin devreye girmesine ve \u00f6zellikle de \u00e7evrimi\u00e7i i\u00e7eri\u011fin d\u00fczenlenmesi i\u00e7in kapsay\u0131c\u0131 bir \u00e7er\u00e7evenin benimsenmesine ihtiya\u00e7 duyuldu\u011funa dair alg\u0131n\u0131n temel nedenlerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131 incelemektedir. Ard\u0131ndan bu nedenleri mercek alt\u0131na alarak ne kadar ge\u00e7erli olduklar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirece\u011fiz.<\/p>\n Reg\u00fclasyona y\u00f6nelik mevcut ivmeyi y\u00f6nlendiren en b\u00fcy\u00fck fakt\u00f6r, az say\u0131da sosyal medya platformunun b\u00fcy\u00fck pazar g\u00fcc\u00fcd\u00fcr, bu, bu platformlar\u0131n \u00e7ok say\u0131da insan\u0131n \u00e7evrimi\u00e7i ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc nas\u0131l kullanacaklar\u0131n\u0131 kontrol etmelerine olanak sa\u011flamaktad\u0131r. Bu platformlar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri ve gelirleri<\/p>\n birka\u00e7 \u00fclkenin gelirinden daha fazlad\u0131r.[75]<\/a> \u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve demokrasi a\u00e7\u0131s\u0131ndan en b\u00fcy\u00fck endi\u015fe, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n hangi bilgileri g\u00f6rece\u011fine, hangi bilgilere eri\u015fip hangi bilgileri payla\u015fabilece\u011fine yaln\u0131zca bir avu\u00e7 k\u00fcresel -\u00e7o\u011funlukla ABD merkezli- \u015firketin karar veriyor olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f g\u00fcce ili\u015fkin endi\u015fe, uygulamada b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde, bask\u0131n sosyal medya platformlar\u0131n\u0131 yay\u0131nc\u0131l\u0131k tipi bir d\u00fczenleyicinin yetkisi alt\u0131na sokacak bir dizi teklife d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla bu tekliflerin odak noktas\u0131 daha \u00e7ok \u00e7evrimi\u00e7i i\u00e7eri\u011fin d\u00fczenlenmesidir, pazar g\u00fcc\u00fcn\u00fc do\u011frudan ele almamaktad\u0131rlar.[76]<\/a> Bununla birlikte, bu tekliflerin baz\u0131 unsurlar\u0131, kullan\u0131c\u0131 say\u0131lar\u0131 ve cirolar\u0131 da d\u00e2hil olmak \u00fczere, platformlar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc dikkate almaktad\u0131r.[77]<\/a><\/p>\n \u0130\u00e7eri\u011fin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 i\u00e7eren di\u011fer teklifler daha a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde farkl\u0131 sekt\u00f6r t\u00fcrleri aras\u0131nda e\u015fit \u015fartlar yaratmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r.[78]<\/a> Buna ek olarak, rekabet ve yay\u0131nc\u0131l\u0131k d\u00fczenleyicileri, etkili d\u00fczenleyici m\u00fcdahaleler geli\u015ftirmek ve istenmeyen sonu\u00e7lardan ka\u00e7\u0131nmak da dahil olmak \u00fczere, \u00e7evrimi\u00e7i hizmetlerin sa\u011flanmas\u0131nda piyasa ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile nas\u0131l ba\u015fa \u00e7\u0131k\u0131laca\u011f\u0131 konusunda kendi \u00f6nerilerini geli\u015ftirmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.[79]<\/a><\/p>\n Son olarak, veri ta\u015f\u0131nabilirli\u011finden r\u0131za ve ama\u00e7 s\u0131n\u0131rlamas\u0131na kadar verilerin korunmas\u0131 ile ilgili bir dizi \u00f6nlemin, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n ki\u015fisel verilerinin korunmas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde platformlar\u0131n rekabet g\u00fcc\u00fc \u00fczerinde etkisi oldu\u011funu belirtmek gerekir. Bu nedenle, AB Genel Veri Koruma T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc gibi g\u00fc\u00e7l\u00fc veri koruma \u00e7er\u00e7evelerinin benimsenmesi, bu dev \u015firketlerin g\u00fcc\u00fcn\u00fc kontrol alt\u0131nda tutman\u0131n ve \u00e7\u0131karc\u0131 i\u015f modellerine s\u0131n\u0131rlar koyman\u0131n anahtar\u0131d\u0131r.<\/p>\n Yeni bir d\u00fczenleyici \u00e7er\u00e7evenin olu\u015fturulmas\u0131 tekliflerinin \u00e7o\u011fu ABD’nin b\u00fcy\u00fck sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc dizginlemeyi ama\u00e7lasa da, bunlar daha k\u00fc\u00e7\u00fck oyuncular\u0131 ve mesajla\u015fma, bulut bar\u0131nd\u0131rma ve dosya payla\u015f\u0131m hizmetleri gibi di\u011fer hizmetleri d\u00fczenlemek i\u00e7in de bir f\u0131rsat olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ger\u00e7ekten de baz\u0131 altyap\u0131 sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131, \u00f6zellikle neo-Nazi ve a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 gruplara hizmet sunmalar\u0131 nedeniyle, i\u00e7erik denetimi konusundaki tart\u0131\u015fmalar\u0131n giderek daha fazla i\u00e7ine \u00e7ekilmektedir.[80]<\/a><\/p>\n Daha fazla \u00e7evrimi\u00e7i i\u00e7erik d\u00fczenlemesi yap\u0131lmas\u0131na y\u00f6n\u00fcndeki mevcut \u00e7abalar\u0131n alt\u0131nda yatan ikinci temel endi\u015fe, b\u00fcy\u00fck sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n, kullan\u0131c\u0131lar\u0131 ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7evrimi\u00e7i al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 (davran\u0131\u015fsal veriler) hakk\u0131nda b\u00fcy\u00fck miktarda veri toplamaya ve \u00e7evrimi\u00e7i (hedefli) reklamc\u0131l\u0131k yoluyla para kazanmaya dayanan i\u015f modelidir.[81]<\/a> \u00d6zellikle mahremiyet ve dijital haklar savunucular\u0131, ‘g\u00f6zetim kapitalizminin’ hem manip\u00fclatif hem de kullan\u0131c\u0131lar\u0131n insan haklar\u0131na zararl\u0131 oldu\u011fu konusunda uzun s\u00fcredir uyar\u0131larda bulunmaktad\u0131r.[82]<\/a> Bu model, hem \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fini ihlal eden (\u00f6rne\u011fin \u00e7evrimi\u00e7i izleme, ger\u00e7ek zamanl\u0131 teklif verme ve hedefleme) hem de hi\u00e7 \u015feffaf olmayan tekniklere dayan\u0131r.[83]<\/a> Bu teknikler, kullan\u0131c\u0131lar\u0131 platformlarda me\u015fgul etmeyi ve t\u0131klama tuza\u011f\u0131 (clickbait), sansasyonel ve ‘ekstremist’ i\u00e7eri\u011fin \u00e7evrimi\u00e7i ortamda yay\u0131lmas\u0131n\u0131 te\u015fvik etmeyi hedefler.[84]<\/a> Kullan\u0131c\u0131lar, belirli bir t\u00fcr i\u00e7erik veya reklam\u0131 neden g\u00f6rd\u00fcklerine dair anlaml\u0131 bir anlay\u0131\u015fa sahip olmadan bu i\u00e7eriklerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rlar. Dolay\u0131s\u0131yla bu reklam teknikleri, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n bilgisel \u00f6zerkliklerini ihlal etmektedir. Ayr\u0131ca, daha d\u00fc\u015f\u00fck \u00e7e\u015fitlilik ve i\u00e7erik kalitesini[85]<\/a> te\u015fvik etme e\u011filimindedirler ve di\u011ferlerinin yan\u0131 s\u0131ra konut ve i\u015f ilanlar\u0131 gibi alanlarda \u00f6nemli ayr\u0131mc\u0131l\u0131k riskleri ta\u015f\u0131rlar.[86]<\/a><\/p>\n Alg\u0131lanan solo-d\u00fczenleme ve \u00f6z-d\u00fczenleme ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve demokratik hesap verebilirlik eksikli\u011fi<\/strong><\/p>\n Mevcut d\u00fczenleme \u00f6nerilerinin bir di\u011fer \u00f6nemli itici g\u00fcc\u00fc de, b\u00fcy\u00fck sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n ‘dezenformasyon’ ve ‘nefret s\u00f6ylemi’nden[87]<\/a> ter\u00f6rizm ve \u00e7ocuk istismar\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerine kadar bir dizi ‘zarar\u0131’ gidermekte ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011fu alg\u0131s\u0131d\u0131r. Bu ele\u015ftiriler \u00f6zellikle hem yasad\u0131\u015f\u0131 hem de ‘zararl\u0131’ materyallerin \u00e7evrimi\u00e7i ortamda yayg\u0131n olarak bulunmas\u0131na -bunlar\u0131n \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 ortamdaki trajik etkileri de dahil olmak \u00fczere-[88]<\/a> ve sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n i\u00e7erik kald\u0131rma yakla\u015f\u0131m\u0131ndaki tutarl\u0131l\u0131k ve \u015feffafl\u0131k eksikli\u011fine y\u00f6nelmektedir.<\/p>\n Kabahatin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, platformlara \u2018hapisten \u00e7\u0131k\u0131\u015f kart\u0131\u2019 verdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen, sorumluluktan \u015fartl\u0131 muafiyet modeline y\u00fcklenmi\u015ftir. Platformlar, kamuya hesap verme sorumlulu\u011fundan muaf \u015fekilde, vesile olduklar\u0131 sosyal k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin s\u0131rt\u0131ndan kazan\u00e7 sa\u011fl\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fclmektedirler. Hal b\u00f6yleyken, b\u00fcy\u00fck sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n kendi iradeleriyle[89]<\/a> veya \u2018\u00f6z d\u00fczenleyici\u2019 uygulama kurallar\u0131[90]<\/a> \u00e7er\u00e7evesinde \u00a0benimsedikleri \u00e7e\u015fitli giri\u015fimlerin bu sorunlar\u0131n \u00fcstesinden gelmede ve hesap verebilirlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapatmada yetersiz oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.[91]<\/a><\/p>\n Yukar\u0131da \u00f6zetlenen zorluklarla ve bunlarla ba\u015fa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in say\u0131s\u0131z farkl\u0131 yasayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan baz\u0131 h\u00fck\u00fcmetler, kapsay\u0131c\u0131 bir d\u00fczenleyici \u00e7er\u00e7evenin daha fazla netlik ve hukuki kesinlik getirece\u011fini savunmaktad\u0131r.[92]<\/a><\/p>\n Dahas\u0131, bu \u00e7er\u00e7evelerin sosyal medya \u015firketlerini i\u00e7erik moderasyon faaliyetleri ve algoritmalar\u0131n\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 konusunda daha \u015feffaf olmaya zorlamak i\u00e7in gerekli oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. \u0130statistikler d\u0131\u015f\u0131nda, hangi i\u00e7eri\u011fin hangi nedenlerle kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131n neden belirli i\u00e7erik t\u00fcrlerini g\u00f6rebildi\u011fi olduk\u00e7a belirsizdir. Bu yeni \u00e7er\u00e7eveler kapsam\u0131nda, \u015firketlerin haks\u0131z i\u00e7erik kald\u0131r\u0131mlar\u0131na y\u00f6nelik telafi mekanizmalar\u0131 olu\u015fturmalar\u0131 da gerekecektir. Bu yeni y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler, i\u00e7erikle ilgili karar alma s\u00fcre\u00e7lerine dahil olmayacak bir d\u00fczenleyici kurum taraf\u0131ndan denetlenecektir.[93]<\/a><\/p>\n Son olarak, d\u00fczenleyicilerin devreye girmesi i\u00e7in bir ba\u015fka potansiyel neden de dijital ekosistemde medya \u00e7o\u011fulculu\u011funun ve \u00e7e\u015fitlili\u011finin korunmas\u0131d\u0131r. Baz\u0131 yasa koyucular, sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n bu alandaki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fckleri durumu d\u00fczeltmek i\u00e7in halihaz\u0131rda teklifler sunmu\u015flard\u0131r.[94]<\/a> Bu durum, \u00fc\u00e7 ana nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc endi\u015fe yaratmaktad\u0131r:<\/p>\n <\/p>\n ARTICLE 19, platformlar\u0131n pratiklerinin daha fazla d\u00fczenlenmesine y\u00f6nelik \u00e7abalar\u0131n arkas\u0131ndaki endi\u015felerin tamamen yerinde oldu\u011funu kabul etmekte ve hatta bu endi\u015feleri payla\u015fmaktad\u0131r. Bununla birlikte, \u00f6nerilen \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin bir\u00e7o\u011funun hedefi \u0131skalayaca\u011f\u0131na, en b\u00fcy\u00fck oyuncular\u0131n ‘hakimiyetini’ g\u00fc\u00e7lendirece\u011fine ve h\u00fck\u00fcmetlere platformlar ve i\u00e7erik \u00fczerinde daha fazla kontrol sa\u011flayarak istismara yol a\u00e7aca\u011f\u0131na inan\u0131yoruz. Bunun yerine, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc daha etkin bir \u015fekilde koruyaca\u011f\u0131na inand\u0131\u011f\u0131m\u0131z baz\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmleri a\u015fa\u011f\u0131da \u00f6zetliyoruz.<\/p>\n ARTICLE 19’in g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re, \u2018platform d\u00fczenlemesi\u2019 alan\u0131ndaki son geli\u015fmeler, b\u00fcy\u00fck dijital platformlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 zorluklar\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na ve \u00e7evrimi\u00e7i i\u00e7erik d\u00fczenlemesinden rekabete, t\u00fcketicinin korunmas\u0131na ve verilerilerin korumas\u0131na kadar \u00e7e\u015fitli disiplinlerin birbiriyle ili\u015fkili oldu\u011funa i\u015faret etmektedir. Bu, ayn\u0131 zamanda herhangi bir d\u00fczenleyici m\u00fcdahalenin, hedefleri ve gidermek istedi\u011fi \u2018zararlar\u2019 konusunda net olmas\u0131 gerekti\u011fini de g\u00f6stermektedir. ARTICLE 19, \u00f6zellikle sosyal medya \u015firketlerinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, g\u00fcc\u00fc veya \u2018hakimiyeti\u2019 ile ilgili endi\u015felerin, \u00e7evrimi\u00e7i i\u00e7erik d\u00fczenlemesinden ziyade \u00f6ncelikle rekabet ara\u00e7lar\u0131 ve rekabet yanl\u0131s\u0131 ekonomik \u00e7er\u00e7eveler ile ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fine inanmaktad\u0131r.<\/p>\n Bununla birlikte, baz\u0131 sosyal medya \u015firketlerinin \u00e7ok bask\u0131n hale geldi\u011finin ve bu nedenle kademeli yakla\u015f\u0131mlar\u0131n benimsenmesinin uygun olabilece\u011finin de fark\u0131nday\u0131z. En b\u00fcy\u00fck oyuncular genellikle yeni yasal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri (\u00f6rne\u011fin \u015feffafl\u0131k, yasal s\u00fcre\u00e7 ve hatta i\u00e7erik kald\u0131rma hedefleri) kar\u015f\u0131layabilecekken, k\u00fc\u00e7\u00fck oyuncular bunlar\u0131 kar\u015f\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken iflas edecektir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, k\u00fc\u00e7\u00fck \u015firketlerin a\u011f\u0131r d\u00fczenleyici y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler alt\u0131nda ezilmemesi hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r; aksi takdirde bu \u015firketler, b\u00fcy\u00fck \u015firketlerle rekabet edemeyeceklerdir.<\/p>\n Bu hususun nas\u0131l ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fine ili\u015fkin tavsiyelerimiz bu politika belgesinin ilerleyen b\u00f6l\u00fcmlerinde yer almaktad\u0131r.<\/p>\n Kademeli yakla\u015f\u0131mlar\u0131n, yeni d\u00fczenlemelerin getirdi\u011fi, hizmetlerini kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in daha cazip hale getirebilecek gerekliliklerle (\u00f6rn. g\u00fcvenlik ve g\u00fcvenilirlik) ba\u015fa \u00e7\u0131kabilecekleri i\u00e7in, yerle\u015fik akt\u00f6rlerin konumunu sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak gibi istenmeyen etkilerden ka\u00e7\u0131nacak \u015fekilde tasarlanmas\u0131 gerekti\u011fine dikkat \u00e7ekiyoruz.[99]<\/a> Ayr\u0131ca, kademeli yakla\u015f\u0131mlar\u0131n, \u2018k\u00f6t\u00fc akt\u00f6rleri\u2019 daha az denetlenen platformlara[100]<\/a> y\u00f6nlendirmek gibi istenmeyen bir etkisi olabilece\u011fini de dikkat \u00e7ekiyoruz ki bu \u015fekilde, \u2018k\u00f6t\u00fc akt\u00f6rler\u2019 kamuoyu nezdinde daha az, ancak kendi aralar\u0131nda daha fazla g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fckle \u00e7eperlerde faaliyet g\u00f6stermeye devam edeceklerdir.<\/p>\n ARTICLE 19, platformlar\u0131n i\u00e7erik moderasyonuna ili\u015fkin yeni devlet d\u00fczenlemelerinin, \u00e7evrimi\u00e7i ortamda \u2018nefret s\u00f6ylemi\u2019 veya ter\u00f6rizm gibi sorunlu i\u00e7eriklerle m\u00fccadele etmek i\u00e7in gerekli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n net olmad\u0131\u011f\u0131 kanaatindedir.<\/p>\n Endi\u015femiz, yeni mevzuat\u0131n genellikle uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 hukukuna uygun olmamas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r.[101]<\/a> \u00c7o\u011funlukla, \u00f6nerilen tedbirlerin sorunlarla (‘ekstremizm’ veya ‘nefret s\u00f6ylemi’ gibi)[102]<\/a> m\u00fccadele a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne kadar etkili olaca\u011f\u0131, veya ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne hangi ikincil zararlar\u0131[103]<\/a> getirece\u011fi konusunda yeterli kant bulunmamaktad\u0131r. Kanun koyucular \u00e7o\u011fu zaman, kaynaklar\u0131, daha az g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ancak daha etkili uzun vadeli \u00e7\u00f6z\u00fcmlere tahsis etmek yerine, sorunun ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve \u2018bir \u015feyler yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131\u2019 siyasi mesaj\u0131n\u0131 kamuoyuna veren yasalar\u0131 kabul etmeye meyillidirler.<\/p>\n T\u00fcm bu nedenlerden \u00f6t\u00fcr\u00fc ARTICLE 19, \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen yeni yasa t\u00fcrlerinin sorunlu i\u00e7eri\u011fe kar\u015f\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm sunabilece\u011fine dair derin bir \u015f\u00fcphe duymaktad\u0131r; bu yasalar\u0131n ters etki yaratmas\u0131, yanl\u0131\u015f hedefe y\u00f6nelmesi ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne zarar vermesi daha olas\u0131d\u0131r.[104]<\/a><\/p>\n ARTICLE 19, sosyal medya \u015firketlerinin platformlar\u0131nda ‘nefret s\u00f6ylemi’, ‘dezenformasyon’ ve \u00e7ocuklar\u0131n korunmas\u0131na ili\u015fkin endi\u015feler gibi bir dizi me\u015fru endi\u015feye tepki vermekte genellikle yava\u015f davrand\u0131klar\u0131n\u0131 kabul etmektedir. Bu durum zamanla kamuoyunun bu \u015firketlere olan g\u00fcvenini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde sarsm\u0131\u015f ve \u015firketlerin kamuya kar\u015f\u0131 hesap verebilir olmad\u0131klar\u0131na dair hakl\u0131 ku\u015fkulara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bize g\u00f6re, \u015firketlerin bu sorunlar\u0131n \u00fcstesinden gelmek i\u00e7in benimsedikleri tedbir ve giri\u015fimlerin etkisiz oldu\u011funu s\u00f6ylemek i\u00e7in hen\u00fcz \u00e7ok erkendir. Daha kat etmeleri gereken uzun bir yol olmas\u0131na ra\u011fmen, sosyal medya \u015firketleri zaman i\u00e7inde daha sofistike hale gelen bir dizi tedbir benimseyerek bu duruma kar\u015f\u0131l\u0131k vermi\u015flerdir. Bunlar aras\u0131nda politikalar\u0131n\u0131 d\u00fczenli olarak g\u00fcncellemek ve a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmak,[105]<\/a> daha geni\u015f bir dil yelpazesinde sorunlu i\u00e7eri\u011fi tespit etmelerine yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in sistemlerinin iyile\u015ftirilmesine yat\u0131r\u0131m yapmak,[106]<\/a> ulusal \u00f6zg\u00fcnl\u00fckleri daha iyi anlayabilmek i\u00e7in do\u011fruluk kontrol\u00fc[107]<\/a> veya g\u00fcvenilir i\u015faret\u00e7i programlar\u0131n\u0131 daha geni\u015f bir \u00fclke yelpazesine yaymak[108]<\/a>, ve \u2018sorunlu\u2019 i\u00e7erikle ba\u015fa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in daha sofistike yan\u0131tlar geli\u015ftirmek yer almaktad\u0131r. Ayr\u0131ca s\u00fcrekli olarak yenilikler yapmakta, kullan\u0131c\u0131lara hangi i\u00e7eriklerle kar\u015f\u0131la\u015facaklar\u0131na dair daha fazla kontrol sa\u011flayan yeni \u00f6zellikler geli\u015ftirmekte[109]<\/a> ve topluluk standartlar\u0131na dayal\u0131 olarak i\u00e7eri\u011fin haks\u0131z yere kald\u0131r\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 itiraz mekanizmalar\u0131n\u0131 uygulamaya koymaktad\u0131rlar.[110]<\/a> Baz\u0131 \u015firketler insan haklar\u0131 de\u011ferlendirmeleri yapmaya ba\u015flam\u0131\u015f[111]<\/a> ve belirli krizlere veya beklenen mevzuat de\u011fi\u015fikliklerine cevaben platformlar\u0131ndaki insan moderat\u00f6rlerin say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rmaya devam etmi\u015flerdir.[112]<\/a><\/p>\n Dahas\u0131, platform d\u00fczenlemesine y\u00f6nelik bask\u0131lar\u0131n ard\u0131ndaki sorunlu i\u00e7erikler karma\u015f\u0131k ve tan\u0131mlanmas\u0131 zor olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, ger\u00e7ek ve fikir aras\u0131ndaki \u00e7izgiyi \u00e7izmek \u00e7o\u011fu zaman zor oldu\u011fu i\u00e7in ‘dezenformasyon’ karma\u015f\u0131k bir sorundur. Bu nedenle, do\u011fru olmayan bilgilerin payla\u015f\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik yasaklar ve di\u011fer yasal k\u0131s\u0131tlamalar istismara a\u00e7\u0131kt\u0131r ve siyasi tart\u0131\u015fmalar \u00fczerinde y\u0131k\u0131c\u0131 bir etkiye sahip olabilirler. ARTICLE 19, sosyal medya \u015firketlerinin bu alandaki politikalar\u0131n\u0131n etkisinin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bilinmedi\u011fine dikkat \u00e7ekmektedir.[113]<\/a> Genel olarak, mevcut giri\u015fimlerin ‘dezenformasyonun’ yay\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin endi\u015feleri gidermede ba\u015far\u0131l\u0131 ya da ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011funa dair \u00e7ok az kan\u0131t oldu\u011funa inan\u0131yoruz. Dahas\u0131, kimi akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar dezenformasyonun demokrasiye ne \u00f6l\u00e7\u00fcde ‘zararl\u0131’ oldu\u011funun olduk\u00e7a spek\u00fclatif oldu\u011funa i\u015faret etmektedir.[114]<\/a> T\u00fcm bu nedenlerden dolay\u0131, bu alanda daha fazla d\u00fczenleme yap\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik bir gereklili\u011fin kan\u0131tlanmam\u0131\u015f oldu\u011funa inan\u0131yoruz.<\/a>[115]<\/a> \u00d6te yandan, sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n ‘dezenformasyonla’ nas\u0131l m\u00fccadele ettiklerine dair iddialar\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z kamu g\u00f6zetimi veya denetimine tabi tutulmas\u0131n\u0131n gerekebilece\u011fini de kabul ediyoruz.[116]<\/a><\/p>\n Bununla birlikte, bir\u00e7ok sorunlu i\u00e7erik t\u00fcr\u00fc, kolay \u00e7\u00f6z\u00fcmleri olmayan zor ve karma\u015f\u0131k konulard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, \u2018nefret s\u00f6yleminin\u2019 yaratt\u0131\u011f\u0131 bir dizi sorun, bu t\u00fcr i\u00e7eriklerin internette bir vir\u00fcs gibi yay\u0131lmaya elveri\u015fli olmas\u0131 nedeniyle \u015f\u00fcphesiz daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fmi\u015ftir. H\u00fck\u00fcmetlerin ve \u015firketlerin bu sorunlarla m\u00fccadele etmek i\u00e7in harekete ge\u00e7mesi hem beklenen hem de gerekli bir durumdur. As\u0131l soru, sosyal medya \u015firketlerinin bug\u00fcne kadar benimsedi\u011fi tedbirlerin yeterli olup olmad\u0131\u011f\u0131 ve e\u011fer bunlar yeterli de\u011filse, \u00e7evrimi\u00e7i ‘nefret s\u00f6ylemi’ ile m\u00fccadele eden yeni bir mevzuat\u0131n mevcut soruna uygun bir \u00e7\u00f6z\u00fcm sunup sunamayaca\u011f\u0131d\u0131r. Kald\u0131 ki, sosyal medya \u015firketlerinin \u2018nefret s\u00f6ylemi\u2019 ile m\u00fccadele etmek i\u00e7in att\u0131klar\u0131 ad\u0131mlar da bir kenara at\u0131lmamal\u0131d\u0131r.[117]<\/a><\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla, \u00f6z d\u00fczenleme inisiyatiflerinin tamamen ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011fu sonucuna varmak zordur. Bu, sosyal medya \u015firketlerinin rehavete kap\u0131labilecekleri anlam\u0131na gelmemektedir: \u2018nefret s\u00f6ylemi\u2019 ile m\u00fccadele etmek i\u00e7in daha fazlas\u0131n\u0131 yapmaya devam etmeli ve bu konuda daha \u015feffaf olmal\u0131d\u0131rlar. H\u00fck\u00fcmetler, \u015firketler ve sivil toplum dahil olmak \u00fczere bu tart\u0131\u015fmadaki \u00e7e\u015fitli payda\u015flar\u0131n, e\u015fitlik ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 aras\u0131nda do\u011fru dengeyi sa\u011flamak i\u00e7in diyalog kurmaya devam etmeleri \u00f6zellikle \u00f6nemlidir.<\/p>\n Bu ba\u011flamda ARTICLE 19, Sosyal Medya Konseyleri gibi yeni \u00e7ok payda\u015fl\u0131 veya ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00f6z d\u00fczenleme modellerinin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 olabilece\u011fine inanmaktad\u0131r.[118]<\/a> Bu, \u00f6zellikle s\u00f6z konusu i\u00e7eri\u011fin yasad\u0131\u015f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 durumlar i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00f6z d\u00fczenleme bi\u00e7imleri a\u015fa\u011f\u0131daki temel nedenlerden dolay\u0131 gerekli olmaya devam etmektedir:<\/p>\n ARTICLE 19, kapsay\u0131c\u0131 bir \u00e7evrimi\u00e7i i\u00e7erik d\u00fczenleme \u00e7er\u00e7evesi lehine \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen di\u011fer arg\u00fcmanlar\u0131n olduk\u00e7a tart\u0131\u015fmal\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir:<\/p>\n Bu nedenle ARTICLE 19, \u00f6zellikle \u201czararl\u0131 ama yasal\u201d kategorisine giren i\u00e7erikler i\u00e7in, \u00e7evrimi\u00e7i i\u00e7eri\u011fi denetleyen bir d\u00fczenleyici kurumun olu\u015fturulmas\u0131 ve sorumluluktan muafiyetin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 konusunda ikna olmu\u015f de\u011fildir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7ok payda\u015fl\u0131 organlar (Sosyal Medya Konseyleri) gibi di\u011fer mekanizmalar\u0131n, sosyal medya \u015firketlerinin insan haklar\u0131 standartlar\u0131ndan t\u00fcretilen bir dizi ilkeye uygunlu\u011funu denetlemek i\u00e7in daha uygun olabilece\u011fine inan\u0131yoruz.<\/p>\n Bir ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kurulu\u015fu olarak ARTICLE 19, medya \u00e7o\u011fulculu\u011fu ve \u00e7e\u015fitlili\u011fi konusundaki endi\u015feleri ciddiye almaktad\u0131r. Filtre balonlar\u0131na ili\u015fkin endi\u015feler abart\u0131lm\u0131\u015f olsa da,[121]<\/a> i\u00e7erik k\u00fcrasyonu i\u00e7in kullan\u0131lan algoritmalar\u0131n \u00e7e\u015fitlilik kar\u015f\u0131s\u0131nda tarafs\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 ve bunlarda yap\u0131lan de\u011fi\u015fikliklerin haber t\u00fcketimi \u00fczerinde bir etkiye sahip olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fcksek oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00c7evrimi\u00e7i<\/em> kullan\u0131c\u0131 toplulu\u011funun daha kutupla\u015fm\u0131\u015f oldu\u011funu ve bunun da daha tarafgir i\u00e7erik \u00fcretimini te\u015fvik edebilece\u011fini g\u00f6steren baz\u0131 kan\u0131tlar da mevcuttur.[122]<\/a> Son tahlilde, b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri, pazar paylar\u0131 ve kullan\u0131c\u0131 tabanlar\u0131 nedeniyle belirli platformlar\u0131n veya arama hizmetlerinin haberlerin da\u011f\u0131t\u0131m ko\u015fullar\u0131 -ve nihayetinde gazetecili\u011fin hayatta kalmas\u0131- \u00fczerinde \u00e7ok fazla g\u00fcce sahip oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki endi\u015fe devam etmektedir. ARTICLE 19, bu endi\u015felerden baz\u0131lar\u0131n\u0131n, Sosyal Medya Konseyleri (platformlar ve haber kurulu\u015flar\u0131 aras\u0131nda diyalo\u011fu te\u015fvik edecek) ve bar\u0131nd\u0131rma ve i\u00e7erik k\u00fcrasyonu hizmetlerinin ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 (i\u00e7erik k\u00fcrat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne daha fazla rekabet ve dolay\u0131s\u0131yla \u00e7e\u015fitlilik ve kullan\u0131c\u0131 se\u00e7imi getirecek \u015fekilde) dahil olmak \u00fczere bir dizi \u00f6nlemle giderilebilece\u011fine inanmaktad\u0131r. Bu \u00f6nerilerin neye benzeyebilece\u011fini a\u015fa\u011f\u0131da daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u015fekilde \u00f6zetliyoruz.<\/p>\n ARTICLE 19, b\u00fcy\u00fck sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n ve di\u011fer \u015firketlerin i\u015f modellerinin \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fine \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde m\u00fcdahale etti\u011fini ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerinde cayd\u0131r\u0131c\u0131 bir etkiye sahip olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Sosyal medya \u015firketlerinin, kullan\u0131c\u0131lar hakk\u0131nda toplad\u0131klar\u0131 ki\u015fisel verileri k\u0131s\u0131tlamak i\u00e7in en az\u0131ndan veri koruma mevzuat\u0131na uymalar\u0131 gerekti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. ARTICLE 19 ayr\u0131ca, son geli\u015fmeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda (\u00f6zellikle se\u00e7imlerle ilgili olarak), mevcut siyasi reklam uygulamalar\u0131n\u0131n ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerindeki etkileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi gerekti\u011fini ve bu alanda baz\u0131 d\u00fczenlemelere ihtiya\u00e7 duyulabilece\u011fini belirtmektedir. ARTICLE 19, bu konuyu ayr\u0131 bir politika belgesinde ele almaktad\u0131r.[123]<\/a><\/p>\n Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerde, sorumluluktan \u015fartl\u0131 muafiyetin teknik yenilik ve internet \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in bir \u00f6n ko\u015ful oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki geni\u015f mutabakat, son y\u0131llarda giderek daha fazla sorgulan\u0131r hale gelmi\u015ftir. Sosyal medya platformlar\u0131ndaki i\u00e7eri\u011fin genel olarak izlenmesine ili\u015fkin yasak da ayn\u0131 \u015fekilde sorgulanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ok say\u0131da devlet, daha \u00f6nce de belirtildi\u011fi \u00fczere, internet ortam\u0131nda ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131n\u0131n bu \u00f6nemli temellerini a\u015f\u0131nd\u0131ran bir dizi tedbiri kademeli olarak kabul etmi\u015f veya teklif etmi\u015ftir.[124]<\/a> Bu b\u00f6l\u00fcmde, bu alandaki yasa tekliflerinde \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen baz\u0131 temel kavramlar\u0131 inceleyece\u011fiz.<\/p>\n ARTICLE 19, \u00f6ncelikle, \u00e7evrimi\u00e7i i\u00e7eri\u011fin d\u00fczenlenmesi ile ilgili tart\u0131\u015fmalarda tekrarlanan bir dizi yanl\u0131\u015fa dikkat \u00e7ekmektedir:<\/p>\n ARTICLE 19, bu alandaki baz\u0131 d\u00fczenleme \u00f6nerilerinin ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131n\u0131n korunmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan baz\u0131 olumlu y\u00f6nler i\u00e7erdi\u011fini belirtmektedir:<\/p>\n <\/p>\n Baz\u0131 olumlu \u00f6zelliklerine ra\u011fmen, i\u00e7erik moderasyonu d\u00fczenlemesine ili\u015fkin mevcut \u00f6nerilerin \u00e7o\u011fu, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131na ili\u015fkin uluslararas\u0131 standartlar bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli sorunlar yaratmaktad\u0131r. Daha \u00f6nce de vurguland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131na y\u00f6nelik bir m\u00fcdahalenin uluslararas\u0131 hukuk kapsam\u0131nda me\u015fru g\u00f6r\u00fclebilmesi i\u00e7in, bu m\u00fcdahalenin kanunla \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olmas\u0131; insan haklar\u0131 anla\u015fmalar\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131lan me\u015fru ama\u00e7lardan birini g\u00fctmesi; ve bu amac\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmesi i\u00e7in gerekli, ve ama\u00e7la orant\u0131l\u0131 olmas\u0131 gerekmektedir. Mevcut tekliflerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu, kanunilik ve orant\u0131l\u0131l\u0131k \u015fartlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamamaktad\u0131r.<\/p>\n D\u00fczenleme tekliflerinin \u00e7o\u011fu, yaln\u0131zca yasad\u0131\u015f\u0131 <\/em>i\u00e7eri\u011fi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda yasad\u0131\u015f\u0131 olmay\u0131p yaln\u0131zca zararl\u0131 <\/em>olan i\u00e7eri\u011fi de kapsamaktad\u0131r.[131]<\/a> Bu, \u015firketlerin yasad\u0131\u015f\u0131 olmayan i\u00e7eri\u011fe kar\u015f\u0131 \u00f6nlem almalar\u0131 gerekebilece\u011fi anlam\u0131na geldi\u011finden, son derece endi\u015fe vericidir. Bireyler, sokakta s\u00f6ylemelerine izin verilen \u015feyleri sosyal medyada s\u00f6yleyemeyecektir. Dahas\u0131, \u201czararl\u0131\u201d i\u00e7eri\u011fin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun tan\u0131mlanmas\u0131 do\u011fas\u0131 gere\u011fi zordur ve bu nedenle b\u00f6yle bir d\u00fczenlemenin, -baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in rahats\u0131z edici olsa da- yay\u0131nda kalmas\u0131 gereken i\u00e7eri\u011fin sans\u00fcrlenmesine yol a\u00e7mas\u0131 muhtemeldir. \u00d6rne\u011fin, bir ki\u015fiyi k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcrme \u201cihtimali\u201d[132]<\/a> olan materyaller veya \u201ctan\u0131m\u0131 mu\u011flak olan\u201d \u201cekstremist\u201d[133]<\/a> materyaller i\u00e7in bu durum s\u00f6z konusudur. Baz\u0131 teklifler, (yasad\u0131\u015f\u0131 materyallere y\u00f6neldikleri i\u00e7in) daha fazla hukuki belirlilik sa\u011flasa da at\u0131fta bulunduklar\u0131 kanunlar ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan endi\u015fe uyand\u0131rmaktad\u0131r.[134]<\/a><\/p>\n Bir ba\u015fka \u00f6nemli endi\u015fe kayna\u011f\u0131 ise, \u00f6zel mesajla\u015fma veya haber siteleri gibi geni\u015f bir yelpazedeki hizmetlerin, asl\u0131nda kapsam d\u0131\u015f\u0131nda kalmalar\u0131 gerekirken mevcut tekliflerin[135]<\/a> kapsam\u0131na girme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu alandaki d\u00fczenlemelerin, kapsam dahilindeki \u015firketlerin i\u00e7eri\u011fi filtrelemesini gerektirebilece\u011fi ve bunun da u\u00e7tan uca \u015fifrelemeyi ve dolay\u0131s\u0131yla kullan\u0131c\u0131lar\u0131n ileti\u015fimlerinin gizlili\u011fini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde zay\u0131flataca\u011f\u0131 konusunda ARTICLE 19 \u00f6zellikle endi\u015fe duymaktad\u0131r. Haber siteleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan endi\u015femiz, \u00f6zellikle siyaset\u00e7ileri ele\u015ftiren haberleri susturmak i\u00e7in kullan\u0131labilecek bir d\u00fczenlemeye tabi tutulabilecek olmalar\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, mevcut tekliflerde, farkl\u0131 hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n d\u00fczenlemelerden farkl\u0131 \u015fekillerde etkilenebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir; \u00f6rne\u011fin, bir altyap\u0131 sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131 (\u00f6rne\u011fin Cloudflare) bir sosyal medya platformu (\u00f6rne\u011fin Facebook) ile ayn\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklere tabi tutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Her ne kadar baz\u0131 teklifler, kapsam dahilindeki \u015firketlere getirilen y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler konusunda kullan\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131na veya ciroya g\u00f6re kademeli bir yakla\u015f\u0131m benimseme e\u011filiminde olsa da, durum her zaman b\u00f6yle de\u011fildir.[136]<\/a> Ayr\u0131ca, kullan\u0131lan kriterlerde \u00e7ok az tutarl\u0131l\u0131k vard\u0131r; kar amac\u0131 g\u00fctmeyen kurulu\u015flar (\u00f6rne\u011fin Wikipedia) i\u00e7in her zaman istisnalar sa\u011flanmamakta ve b\u00fcy\u00fck bir kullan\u0131c\u0131 taban\u0131na sahip ancak cirosu d\u00fc\u015f\u00fck olan daha k\u00fc\u00e7\u00fck sa\u011flay\u0131c\u0131lar yine de a\u011f\u0131r y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklere tabi tutulabilmektedir.[137]<\/a><\/p>\n \u00d6nerilen baz\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler olumlu olsa da (\u00f6rne\u011fin \u015feffafl\u0131k ve prosed\u00fcrel g\u00fcvenceler konusundaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler), di\u011ferleri ya \u00e7ok mu\u011flakt\u0131r ya da ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi haklar\u0131yla ters d\u00fc\u015fmektedir:<\/p>\n Sosyal medya platformlar\u0131n\u0131 d\u00fczenlemeye y\u00f6nelik tekliflerin \u00e7o\u011fu, bu platformlar\u0131 bir \u2018yay\u0131nc\u0131l\u0131k\u2019 d\u00fczenleyicisinin yetki alan\u0131na sokarak, bu d\u00fczenleyicinin g\u00f6rev alan\u0131n\u0131 ve yetkilerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde geni\u015fletecektir. ARTICLE 19 i\u00e7in bu durum \u00e7e\u015fitli endi\u015feleri beraberinde getirmektedir:<\/p>\n\n
Temel Kavramlar<\/h2>\n
\n
<\/h2>\n
Uygulanabilir uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 standartlar\u0131<\/a><\/h2>\n
\u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131n\u0131n teminatlar\u0131<\/h3>\n
\u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131na ili\u015fkin s\u0131n\u0131rlamalar<\/h3>\n
\n
Sosyal medya \u015firketleri ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc<\/h3>\n
Arac\u0131 sorumlulu\u011fu<\/strong><\/h4>\n
\u00d6zel sekt\u00f6r\u00fcn insan haklar\u0131 sorumluluklar\u0131 <\/strong><\/h4>\n
\n
\u0130\u00e7eri\u011fe \u00f6zg\u00fc ilkeler<\/strong><\/h4>\n
\u0130\u00e7erik moderasyonunda yapay zekan\u0131n rol\u00fc <\/strong><\/h4>\n
\u00c7evrimi\u00e7i gizlilik ve anonimlik hakk\u0131n\u0131n korunmas\u0131<\/h3>\n
\u0130\u00e7erik moderasyonunun d\u00fczenlenmesine dair ikilemler<\/h2>\n
Platform reg\u00fclasyonu lehine arg\u00fcmanlar<\/h3>\n
Platform g\u00fcc\u00fc ve pazar g\u00fcc\u00fc<\/strong><\/h4>\n
Platform i\u015f modeli<\/strong><\/h4>\n
Hukuki kesinlik ve ger\u00e7ek \u015feffafl\u0131k ihtiyac\u0131<\/strong><\/h4>\n
Medya \u00e7e\u015fitlili\u011finin eksikli\u011fi<\/strong><\/h4>\n
\n
ARTICLE 19’in platform d\u00fczenlemesine y\u00f6nelik arg\u00fcmanlara ili\u015fkin pozisyonu<\/h3>\n
G\u00fcc\u00fcn birka\u00e7 b\u00fcy\u00fck platformun elinde toplanmas\u0131 sorunu, \u00f6ncelikli olarak rekabet yanl\u0131s\u0131 ara\u00e7larla ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r<\/strong><\/h4>\n
Daha kat\u0131 d\u00fczenleyici yakla\u015f\u0131mlar\u0131n etkinli\u011fi hen\u00fcz kan\u0131tlanmam\u0131\u015ft\u0131r<\/strong><\/h4>\n
Ba\u011f\u0131ms\u0131z veya \u00e7ok payda\u015fl\u0131 y\u00f6neti\u015fim modelleri olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r<\/strong><\/h4>\n
Kapsay\u0131c\u0131 bir d\u00fczenlemeye y\u00f6nelik arg\u00fcmanlar sorunludur<\/strong><\/h4>\n
\n
Medyada \u00e7e\u015fitlilik eksikli\u011finin ele al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir<\/strong><\/h4>\n
Platformlar\u0131n i\u015f modelleri veri koruma mevzuat\u0131na uyum sa\u011flayacak \u015fekilde reforme edilmelidir <\/strong><\/h4>\n
<\/h2>\n
\u0130\u00e7erik-moderasyon d\u00fczenlemesinin temel kavramlar\u0131 ve \u00f6zellikleri<\/h2>\n
\n
\u0130\u00e7erik moderasyonu d\u00fczenlemesine ili\u015fkin yasa tekliflerinin olumlu \u00f6zellikleri<\/h3>\n
\n
\u0130\u00e7erik moderasyonuna ili\u015fkin d\u00fczenleyici \u00f6nerilerin eksiklikleri<\/h3>\n
‘Yasal ancak zararl\u0131’ i\u00e7erik oda\u011f\u0131<\/strong><\/h4>\n
Dahil edilen \u015firket yelpazesinin a\u015f\u0131r\u0131 geni\u015f kapsam\u0131 <\/strong><\/h4>\n
Mu\u011flak ve sorunlu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler<\/strong><\/h4>\n
\n
D\u00fczenleyici<\/strong><\/h4>\n
\n