<\/p>\n
\u00a0<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye’de 14 May\u0131s’ta, se\u00e7menler 2002’den bu yana g\u00f6revde olan Cumhurba\u015fkan\u0131 Recep Tayyip Erdo\u011fan ve Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi (AKP) i\u00e7in ciddi bir zorluk te\u015fkil eden ve y\u00fcksek \u00f6neme sahip parlamento ve cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7iminde oy kullanacaklar. Se\u00e7imler, Erdo\u011fan h\u00fck\u00fcmetinin medyay\u0131 susturmak, muhalifleri ve siyasi rakipleri al\u0131koymak veya saf d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmak i\u00e7in m\u00fcthi\u015f yetkilerini kulland\u0131\u011f\u0131, merkezi kontrol\u00fcn yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131, temel haklar\u0131n ve hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn a\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir ortamda ger\u00e7ekle\u015fecek.<\/p>\n \u0130nternet ortam\u0131 T\u00fcrkiye’nin siyasi g\u00fcndeminde \u00f6nemli bir rol oynuyor. T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmeti, kendisini internet ortam\u0131nda muhalif g\u00f6r\u00fc\u015fleri susturmak i\u00e7in defalarca kulland\u0131\u011f\u0131 dijital sans\u00fcr ara\u00e7lar\u0131ndan olu\u015fan geni\u015f imkanlarla donatt\u0131. Ge\u00e7ti\u011fimiz dokuz y\u0131l i\u00e7inde, gazeteciler, siyasi rakipler ve di\u011fer ki\u015filer hakk\u0131nda, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131 ve h\u00fck\u00fcmeti internet \u00fczerinden ele\u015ftirmeleri, hatta ele\u015ftirel makaleleri sadece sosyal medyada payla\u015fmalar\u0131 veya be\u011fenmeleri nedeniyle binlerce yarg\u0131lama yap\u0131ld\u0131. H\u00fck\u00fcmet ayr\u0131ca iktidar partisini veya baz\u0131 bakanlar\u0131 ele\u015ftiren internet sitelerine eri\u015fimi de s\u0131kl\u0131kla engelliyor. Aral\u0131k 2021 itibariyle yar\u0131m milyondan fazla<\/a> alan ad\u0131na eri\u015fim engellendi. H\u00fck\u00fcmetin kullan\u0131c\u0131 verilerinin iletilmesi veya i\u00e7eri\u011fin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik taleplerini reddeden sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye’de fiilen kullan\u0131lamaz hale gelecekleri a\u011f\u0131r para cezalar\u0131yla veya bant geni\u015fli\u011fi k\u0131s\u0131tlamalar\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn. T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmeti, siyasetin gerildi\u011fi d\u00f6nemlerde veya ele\u015ftiri bekledi\u011finde, \u015eubat 2023’teki y\u0131k\u0131c\u0131 depremlerin <\/a>ard\u0131ndan yapt\u0131\u011f\u0131 gibi<\/a> pop\u00fcler sosyal medya a\u011flar\u0131na eri\u015fimi ge\u00e7ici olarak k\u0131s\u0131tlama konusunda k\u00f6kl\u00fc bir ge\u00e7mi\u015fe<\/a> sahip.<\/p>\n Ayr\u0131ca, sahte ve ele ge\u00e7irilmi\u015f hesaplardan olu\u015fan a\u011flar T\u00fcrkiye’de internet ortam\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkileyebiliyor. Bu a\u011flar, genellikle siyasi mesajlar\u0131n eri\u015fimini art\u0131rmak i\u00e7in bir arada kullan\u0131l\u0131yor. Sosyal medya ve mesajla\u015fma uygulamalar\u0131nda yer alan hesaplar\u0131ndan olu\u015fan bu e\u015fg\u00fcd\u00fcml\u00fc a\u011flar\u0131n \u00e7o\u011fu AKP yanl\u0131s\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri desteklemeye adanm\u0131\u015ft\u0131r. H\u00fck\u00fcmetin kendisi de zaman zaman bu a\u011flar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu yapay alg\u0131n\u0131n, politikalar\u0131na ve yakla\u015f\u0131mlar\u0131na tabandan gelen deste\u011fin “kan\u0131t\u0131” oldu\u011funa at\u0131fta bulunmu\u015ftur. Sahte ve ele ge\u00e7irilmi\u015f hesaplardan olu\u015fan a\u011flar bazen h\u00fck\u00fcmeti ele\u015ftirenleri, \u00f6zellikle de kad\u0131n siyaset\u00e7ileri ve gazetecileri taciz etmek i\u00e7in de kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bu se\u00e7im, Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan ve AKP’nin g\u00f6reve gelmelerinden bu yana kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 en zor se\u00e7imlerden biri. Se\u00e7im g\u00fcn\u00fc yakla\u015f\u0131rken, h\u00fck\u00fcmetin se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 \u015fekillendirmek i\u00e7in dijital ortam \u00fczerindeki geni\u015f kontrol imkanlar\u0131n\u0131 kullanaca\u011f\u0131na dair endi\u015feler bulunuyor. H\u00fck\u00fcmet yetkilileri \u015fimdiden se\u00e7imlerin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne itiraz etmeye ba\u015flad\u0131lar ve AKP’nin olas\u0131 bir se\u00e7im kayb\u0131n\u0131 “siyasi darbe<\/a>” olarak nitelendirdiler.<\/p>\n Bu soru-cevap metni, 2023 cumhurba\u015fkan\u0131 ve milletvekili genel se\u00e7imlerinde T\u00fcrkiye’nin internet ortam\u0131na y\u00f6nelik muhtemel tehlikeleri incelemektedir. T\u00fcrkiye’nin gelecekteki herhangi bir h\u00fck\u00fcmeti, bu konuya ili\u015fkin \u00fclke mevzuat\u0131n\u0131 yeniden de\u011ferlendirmeli ve mevzuat\u0131n insan haklar\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleriyle uyumlu olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamal\u0131d\u0131r. ARTICLE 19 ve \u0130nsan Haklar\u0131 \u0130zleme \u00d6rg\u00fct\u00fc, T\u00fcrkiye makamlar\u0131n\u0131 sivil toplum \u00fczerindeki bask\u0131lara son vermeye ve \u00f6zellikle se\u00e7imler \u00f6ncesinde ve s\u0131ras\u0131nda ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve mahremiyet haklar\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almaya \u00e7a\u011f\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n <\/a>\u00a01. T\u00fcrkiye i\u00e7in uygulanabilir uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 kurallar\u0131 ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri nelerdir ?<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye, b\u00f6lgesel<\/a><\/a> ve uluslararas\u0131<\/a><\/a> insan haklar\u0131 metinleri kapsam\u0131nda insan haklar\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerine tabidir. T\u00fcrkiye, bu s\u00f6zle\u015fmelere taraf olarak, se\u00e7menlerin n\u00fcfuzu k\u00f6t\u00fcye kullanma<\/a> veya zorlamaya<\/a><\/a> maruz kalmaks\u0131z\u0131n oy kullanabilmelerini g\u00fcvence alt\u0131na almak da d\u00e2hil olmak \u00fczere, se\u00e7imleri adil ve serbest bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr<\/a><\/a>. T\u00fcrkiye, ayr\u0131ca ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve mahremiyet hakk\u0131 gibi se\u00e7imler s\u0131ras\u0131nda \u00f6zellikle \u00f6nem ta\u015f\u0131yan di\u011fer haklar\u0131 da g\u00fcvence alt\u0131na almakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.T\u00fcrkiye, \u0130nsan Haklar\u0131 ve Temel \u00d6zg\u00fcrl\u00fcklerin Korunmas\u0131na \u0130li\u015fkin S\u00f6zle\u015fme<\/a>‘nin (Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi) yan\u0131 s\u0131ra bu s\u00f6zle\u015fmenin birinci Ek Protokol\u00fc<\/a>, Medeni ve Siyasi Haklara \u0130li\u015fkin Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fme<\/a>, Kad\u0131nlara Kar\u015f\u0131 Her T\u00fcrl\u00fc Ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00d6nlenmesi Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi<\/a>, Her T\u00fcrl\u00fc Irk Ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00d6nlenmesi Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi<\/a> ve Ki\u015fisel Verilerin Otomatik \u0130\u015fleme Tabi Tutulmas\u0131 Kar\u015f\u0131s\u0131nda Bireylerin Korunmas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi’<\/a>ne taraft\u0131r.<\/p>\n <\/a>\u00a0 2. T\u00fcrkiye’nin insan haklar\u0131 karnesi nedir?<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmetinin insan haklar\u0131na sayg\u0131s\u0131 2013 y\u0131l\u0131ndaki Gezi Park\u0131 protestolar\u0131ndan bu yana h\u0131zla azalm\u0131\u015ft\u0131r. Ard arda\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0gelen Erdo\u011fan liderli\u011findeki h\u00fck\u00fcmetler, ana ak\u0131m ba\u011f\u0131ms\u0131z medyan\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn i\u00e7ini bo\u015faltm\u0131\u015f, mahkemeler \u00fczerinde kontrole ve y\u00fcr\u00fctme erkine sahip<\/a> bir cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda otoriter ve son derece merkezi<\/a> bir sistem olu\u015fturarak kamu kurumlar\u0131n\u0131<\/a> esasl\u0131 niteliklerden yoksun<\/a> ve meclisi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde i\u015flevsiz hale getirmi\u015ftir. T\u00fcrkiye, Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi’nin ba\u011flay\u0131c\u0131 kararlar\u0131n\u0131<\/a> uygulamayarak<\/a> uluslararas\u0131 hukuku g\u00f6zard\u0131 etme konusunda istekli oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. T\u00fcrkiye, ayr\u0131ca kad\u0131na kar\u015f\u0131 \u015fiddetle m\u00fccadelede kilit bir mekanizma olan \u0130stanbul S\u00f6zle\u015fmesi’nden de \u00e7ekilmi\u015ftir.<\/a><\/p>\n T\u00fcrkiye’nin insan haklar\u0131 ve daha genel anlamda hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc konusundaki gerilemesi, \u00fclkede serbest ve adil se\u00e7im hakk\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 etkilemi\u015ftir.<\/a> Uluslararas\u0131 se\u00e7im g\u00f6zlemcileri, Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan ve iktidardaki AKP’nin ge\u00e7mi\u015fte yap\u0131lan<\/a> pek \u00e7ok se\u00e7imde<\/a> haks\u0131z bir avantaj<\/a> elde etti\u011fi sonucuna var\u0131rken<\/a>, T\u00fcrkiye’de 2019’da yap\u0131lan son yerel se\u00e7imlerin demokrasinin temel ilkelerinin g\u00f6zard\u0131 edildi\u011fini g\u00f6sterdi\u011fini belirtiyor. Erdo\u011fan ve AKP’nin usuls\u00fczl\u00fcklerle g\u00f6lgelendi\u011fini iddia etti\u011fi<\/a> muhalefet aday\u0131 Ekrem \u0130mamo\u011flu’nun se\u00e7im zaferinin ard\u0131ndan, T\u00fcrkiye’nin se\u00e7im otoritesi Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu (YSK), ba\u011f\u0131ms\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stererek 2019 \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediye Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerini iptal etti. YSK ve \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131ca, demokrasi ve hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn temel ilkeleriyle ba\u011fda\u015fmayan<\/a> bir \u015fekilde, se\u00e7imleri kazanan di\u011fer muhalefet adaylar\u0131n\u0131n belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 mazbatalar\u0131n\u0131 vermemi\u015ftir. T\u00fcrkiye’nin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak K\u00fcrt n\u00fcfusa sahip g\u00fcneydo\u011fu b\u00f6lgesinde ise Erdo\u011fan h\u00fck\u00fcmeti, usul\u00fcne uygun olarak se\u00e7ilmi\u015f Halklar\u0131n Demokratik Partisi (HDP) belediye ba\u015fkanlar\u0131n\u0131 g\u00f6revden alarak, yerlerine Ankara’dan atanan kayyumlar\u0131<\/a> getirdi ve yerel demokrasiyi tamamen ask\u0131ya ald\u0131.<\/a><\/p>\n <\/p>\n <\/a>\u00a0 3.Sosyal medya platformlar\u0131 ve mesajla\u015fma uygulamalar\u0131 T\u00fcrkiye\u2019deki se\u00e7imlerde nas\u0131l bir rol oynayacak?<\/strong><\/p>\n Sosyal medya, T\u00fcrkiye’de bas\u0131na y\u00f6nelik geni\u015f \u00e7apl\u0131 bask\u0131n\u0131n ard\u0131ndan insanlar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z haberlere eri\u015febildi\u011fi ve kendilerini nispeten daha \u00f6zg\u00fcrce<\/a> ifade edebildikleri son alanlardan biridir. Bu durum, T\u00fcrkiye’nin internet sitelerine ve di\u011fer \u00e7evrimi\u00e7i i\u00e7eriklere keyfi olarak eri\u015fimin engellenmesine ve i\u00e7erik \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na izin veren ve giderek daha k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 hale gelen yasal mevzuat\u0131na ra\u011fmen ger\u00e7ekle\u015fmektedir.<\/p>\n T\u00fcrkiye genelinde geleneksel medyan\u0131n y\u00fczde 90’\u0131 <\/a>h\u00fck\u00fcmetle yak\u0131n i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde oldu\u011fu ve Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan ile iktidar partisinin kampanyas\u0131na<\/a> orant\u0131s\u0131z bir \u015fekilde yer verdikleri i\u00e7in, \u00e7evrimi\u00e7i platformlar bu se\u00e7imde \u00f6zel bir \u00f6neme sahip. Sonu\u00e7 olarak, muhalefet partileri<\/a> se\u00e7menlere ula\u015fmak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde internete g\u00fcveniyor. AKP ve Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan’\u0131n kendisi de \u00e7evrimi\u00e7i platformlar\u0131 \u00f6nemli g\u00f6r\u00fcyor ve mesajlar\u0131n\u0131n internette dola\u015f\u0131ma girmesini sa\u011flamak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli teknikler deniyor. 2013 y\u0131l\u0131nda, Gezi Park\u0131 protestolar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, h\u00fck\u00fcmetin internet \u00fczerinden yap\u0131lan ele\u015ftirilere kar\u015f\u0131 koymak i\u00e7in 6.000 ki\u015filik bir sosyal medya ekibi i\u015fe a<\/a>ld\u0131\u011f\u0131<\/a> iddia edildi. 2020’de ise Twitter, platform manip\u00fclasyonuna<\/a> kar\u015f\u0131 politikas\u0131n\u0131 ihlal etti\u011fi gerek\u00e7esiyle partinin gen\u00e7lik kollar\u0131 ile ili\u015fkili AKP yanl\u0131s\u0131 hesaplardan olu\u015fan ve e\u015fg\u00fcd\u00fcml\u00fc <\/a>\u00e7al\u0131\u015fan geni\u015f bir a\u011fa ait hesaplar\u0131 kapatt\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/a> bildirdi.<\/p>\n T\u00fcrkiye n\u00fcfusu sosyal medyada olduk\u00e7a aktif<\/a>. T\u00fcrkiye’de ge\u00e7mi\u015f se\u00e7imlerde sosyal medya, geleneksel medyan\u0131n ve ulusal se\u00e7im makamlar\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 bir ortamda oy kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin usuls\u00fczl\u00fck iddialar\u0131na dikkat \u00e7ekilmesinde \u00f6nemli bir rol oynad\u0131.<\/p>\n <\/a>\u00a04.H\u00fck\u00fcmet internet \u00fczerinden y\u00fcr\u00fcyen tart\u0131\u015fmay\u0131 nas\u0131l kontrol etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor?<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmeti, internet \u00fczerinden y\u00fcr\u00fcyen tart\u0131\u015fma ortam\u0131na y\u00f6nelik a\u011f\u0131r bir kontrol uygulad\u0131. Bu kontrol, muhalif g\u00f6r\u00fc\u015fleri bask\u0131 alt\u0131na alma amac\u0131 ta\u015f\u0131yan, sivil toplumun, gazetecilerin, insan haklar\u0131 savunucular\u0131n\u0131n ve di\u011fer ki\u015filerin internet \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fclen faaliyetlerini de hedef alan daha geni\u015f bir bask\u0131 kampanyas\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131yd\u0131. H\u00fck\u00fcmet, bu se\u00e7im \u00f6ncesinde<\/a> Ekim 2022’de kabul edilen bir dizi yasal de\u011fi\u015fiklikle internet sans\u00fcr\u00fcne y\u00f6nelik ara\u00e7lar\u0131n\u0131<\/a> \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131rd\u0131.<\/p>\n T\u00fcrkiye’de binlerce ki\u015fi sosyal medya payla\u015f\u0131mlar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, hatta bir i\u00e7eri\u011fi be\u011fendikleri ya da payla\u015ft\u0131klar\u0131<\/a> i\u00e7in ceza yarg\u0131lamalar\u0131na maruz kal\u0131yor. T\u00fcrkiye’nin i\u00e7eri\u011fi belirsiz ve geni\u015f kapsaml\u0131 ter\u00f6r yasalar\u0131n\u0131 siyasi muhalefeti bast\u0131rmak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 da kapsaml\u0131 olarak belgelenmi\u015ftir<\/a>.<\/p>\n T\u00fcrkiye, Twitter’a g\u00f6nderilen i\u00e7erik \u00e7\u0131karma taleplerinin hacmi bak\u0131m\u0131ndan d\u00fczenli olarak d\u00fcnyada en \u00fcst s\u0131ralarda yer almaktad\u0131r<\/a>. 2021 y\u0131l\u0131nda h\u00fck\u00fcmet kontrol\u00fcndeki yarg\u0131, muhalefet Milletvekili \u00d6mer Faruk Gergerlio\u011flu’nu sadece Twitter’da bir haber payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in<\/a> \u00f6rg\u00fct propagandas\u0131 yapma su\u00e7lamas\u0131yla mahkum etti. Gergerlio\u011flu sonras\u0131nda meclisten ihra\u00e7 edildi.<\/p>\n Ekim 2022 yasas\u0131, sosyal medya da dahil olmak \u00fczere “endi\u015fe, korku veya panik yaratma saikiyle .. ger\u00e7e\u011fe ayk\u0131r\u0131 bir bilginin, kamu bar\u0131\u015f\u0131n\u0131 bozmaya elveri\u015fli \u015fekilde” yay\u0131lmas\u0131n\u0131 su\u00e7 sayarak muhalefeti<\/a> daha da yasak hale getiriyor. \u0130nsan haklar\u0131 uzmanlar\u0131, bu terimlerin mu\u011flak ve geni\u015f<\/a> oldu\u011funu, T\u00fcrkiye’deki mahkemelerin ve d\u00fczenleyici kurumlar\u0131n, h\u00fck\u00fcmetin bu mu\u011flak h\u00fck\u00fcmleri muhalif sesleri susturmak i\u00e7in kullanmas\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in gerekli ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131ktan yoksun<\/a> oldu\u011funu belirtmi\u015flerdir. Yak\u0131n bir tehdide at\u0131fta bulunmadan “kamu bar\u0131\u015f\u0131n\u0131n bozulmas\u0131n\u0131” \u00f6nlemek sorunludur. \u0130lgili h\u00fck\u00fcmler, T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmetinin \u00f6zellikle bu t\u00fcr yasalar\u0131 muhalifleri hedef almak i\u00e7in kullanma konusundaki sicili g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc k\u0131s\u0131tlamak i\u00e7in me\u015fru bir dayanak<\/a> de\u011fildir.<\/p>\n BM, AG\u0130T ve OAS’\u0131n ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yetkilileri, ortak bir bildiriyle <\/a>hatal\u0131 bilgiye y\u00f6nelik genel veya mu\u011flak yasalar\u0131n kabul edilmesini k\u0131nam\u0131\u015f, bu t\u00fcr yasalar\u0131n se\u00e7imler s\u0131ras\u0131nda haklar\u0131 k\u0131s\u0131tlamak i\u00e7in k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n <\/a>\u00a05.H\u00fck\u00fcmet, se\u00e7im s\u0131ras\u0131nda internette anonim ifadeleri ve \u00f6zel mesajlar\u0131 hedef almak i\u00e7in ne yapabilir?<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmeti son y\u0131llarda \u00e7evrimi\u00e7i faaliyetlere y\u00f6nelik g\u00f6zetimini art\u0131rmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, h\u00fck\u00fcmetin Meta’ya kullan\u0131c\u0131 verilerine y\u00f6nelik talepleri 2018’den itibaren \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde<\/a> artm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye \u015fu anda kullan\u0131c\u0131 verileri taleplerinde bulunan \u00fclkeler aras\u0131nda d\u00fcnyada s\u00fcrekli olarak ilk 10 aras\u0131nda<\/a> yer almaktad\u0131r. Ge\u00e7en y\u0131l, T\u00fcrkiye’nin interneti d\u00fczenleyen idaresi BTK’n\u0131n 2019 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye’deki t\u00fcm internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131 ve mobil aboneler hakk\u0131nda ayr\u0131m g\u00f6zetmeksizin \u00f6zel veri toplamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131<\/a> bildirildi.<\/p>\n Sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n, Ekim 2022 tarihli yasa uyar\u0131nca yeni “yan\u0131lt\u0131c\u0131 bilgi” su\u00e7u da dahil olmak \u00fczere, belirli su\u00e7larla itham edilen kullan\u0131c\u0131lar\u0131 tespit etmek ve kullan\u0131c\u0131 verilerini talep \u00fczerine mahkemeler ve savc\u0131larla payla\u015fmak zorunda olmas\u0131, anonim olarak y\u00f6netilen hesaplar\u0131n arkas\u0131ndaki ki\u015fi veya kurulu\u015flar\u0131 bile se\u00e7im s\u0131ras\u0131nda h\u00fck\u00fcmeti ele\u015ftirdikleri i\u00e7in tehlikeye at\u0131yor.<\/p>\n Yasa ayr\u0131ca sosyal medya \u015firketlerini “can veya mal g\u00fcvenli\u011fini tehlikeye atan” her t\u00fcrl\u00fc i\u00e7eri\u011fi tespit ederek bildirmek ve bu i\u00e7eri\u011fi payla\u015fan kullan\u0131c\u0131lar hakk\u0131nda bilgi vermekle y\u00fck\u00fcml\u00fc k\u0131l\u0131yor. Bu terim de mu\u011flak b\u0131rak\u0131larak tan\u0131mlanmad\u0131\u011f\u0131ndan, sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n hangi i\u00e7erik kategorilerini aktif olarak izlemeye ve T\u00fcrkiye makamlar\u0131na bildirmeye zorlanaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k de\u011fildir ve a\u015f\u0131r\u0131 geni\u015f bir yoruma yol a\u00e7maktad\u0131r. \u015eirketleri, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n payla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 aktif olarak izlemeye<\/a> ve sorunlu oldu\u011fu iddia edilen i\u00e7erikleri bildirmeye zorlamak, hem ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hem de mahremiyet hakk\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ciddi insan haklar\u0131 endi\u015feleri<\/a> do\u011furmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, yasaya g\u00f6re hangi durumlarda \u015firketlerin bu t\u00fcr i\u00e7eriklerden haberdar olduklar\u0131 halde bunlar\u0131 bildirmemelerinin kabul edilebilir oldu\u011fu da a\u00e7\u0131k de\u011fildir. “Mal g\u00fcvenli\u011fini” tehlikeye atma gerek\u00e7esi \u00fczerinden ifadenin su\u00e7 haline getirilmesi, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 mala zarar verme tehditlerini bile hedef almak ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l protestolar\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in kolayca k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131labilir.<\/p>\n Ekim 2022 de\u011fi\u015fiklikleri, ayr\u0131ca baz\u0131 \u00f6zel mesajla\u015fma hizmetlerinin gelecekteki g\u00fcvenli\u011fine ili\u015fkin endi\u015feler do\u011furuyor. Bu de\u011fi\u015fiklikler kapsam\u0131nda, mesajla\u015fma servislerinin art\u0131k T\u00fcrkiye’de \u015firket kurmalar\u0131 ve BTK’dan al\u0131nmas\u0131 gereken bir lisans alt\u0131nda faaliyet g\u00f6stermeleri gerekmektedir. BTK, mesajla\u015fma uygulamalar\u0131na y\u00f6nelik olarak \u00e7e\u015fitli ileti\u015fim \u015firketlerinin \u00f6zel haberle\u015fmeyi kesme, haberle\u015fmeye eri\u015fme veya iletme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini a\u00e7\u0131klayan y\u00f6netmelikler<\/a> \u00e7\u0131karacakt\u0131r. WhatsApp, Signal ve Telegram Secret Chat gibi baz\u0131 \u00f6zel mesajla\u015fma hizmetleri u\u00e7tan uca \u015fifreleme sistemi kullan\u0131r, b\u00f6ylece yaln\u0131zca g\u00f6nderenler ve al\u0131c\u0131lar yaz\u0131lan mesajlar\u0131 okuyabilir. Mesajla\u015fma \u015firketleri de dahil olmak \u00fczere hi\u00e7 kimsenin, t\u00fcm \u00f6zel mesajlar\u0131n<\/a> g\u00fcvenli\u011fini ciddi \u015fekilde sarsmadan<\/a> kullan\u0131c\u0131lar\u0131n u\u00e7tan uca \u015fifrelenmi\u015f mesajlar\u0131na anla\u015f\u0131labilir bi\u00e7imde eri\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. BTK taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lacak y\u00f6netmelikler bu hizmetlerdeki \u00f6zel mesajlara eri\u015fimi zorunlu hale getirirse, \u00f6nemli bir siber g\u00fcvenlik arac\u0131 zay\u0131flat\u0131lm\u0131\u015f olacak, kullan\u0131c\u0131lar da T\u00fcrkiye’nin muhalif ifadelere kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc daha geni\u015f \u00e7apl\u0131 kampanyaya maruz kalacaklar.<\/p>\n T\u00fcm bu tedbirler, internette muhalefeti ifade etme<\/a> becerisiyle do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131<\/a> anonimlik ve g\u00fcvenli ileti\u015fim<\/a> i\u00e7in ciddi bir tehlike olu\u015fturmaktad\u0131r. BTK, ileti\u015fime m\u00fcdahaleye ili\u015fkin yasal d\u00fczenlemelerinin u\u00e7tan uca \u015fifrelemeyi korumas\u0131n\u0131 sa\u011flamal\u0131, T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmetinin denetim yetkileri internette anonimli\u011fi korumal\u0131d\u0131r.<\/p>\n <\/a>\u00a06.H\u00fck\u00fcmetin internetteki i\u00e7eri\u011fi engelleme konusundaki yetkileri neler?<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmeti, \u00e7evrimi\u00e7i ifadelerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, internet sitelerinin ve hatta platformlar\u0131n t\u00fcm\u00fcyle eri\u015fime engellenmesi konusunda kullanabilece\u011fi bir dizi yetkiye sahiptir. H\u00fck\u00fcmet bu yetkilerini protestolar veya se\u00e7imler<\/a> gibi siyasi a\u00e7\u0131dan hassas zamanlarda s\u0131kl\u0131kla kullanmaktad\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye, internet servis sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131na sosyal medya ve di\u011fer internet sitelerine eri\u015fimi engelleme veya sitelere eri\u015fimi ciddi \u015fekilde yava\u015flatma talimat\u0131 verebilir. BM \u0130nsan Haklar\u0131 Y\u00fcksek Komiserli\u011fi, internet hizmetlerinin kas\u0131tl\u0131 olarak kesintiye u\u011frat\u0131lmas\u0131n\u0131n “insan haklar\u0131 durumunun k\u00f6t\u00fcye gitti\u011finin g\u00fc\u00e7l\u00fc bir g\u00f6stergesi” oldu\u011funu belirtmi\u015ftir<\/a>. BM \u0130nsan Haklar\u0131 Komitesi de Medeni ve Siyasal Haklara \u0130li\u015fkin Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fme’ye dair 34 No’lu Genel Yorumunda belirli internet sitelerinin ve sistemlerin faaliyetlerine y\u00f6nelik genel yasaklar\u0131n insan haklar\u0131yla ba\u011fda\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmi\u015ftir.<\/a><\/p>\n T\u00fcrkiye, baz\u0131 \u00f6nemli internet sitelerini<\/a> eri\u015filemez hale getirmek i\u00e7in bu g\u00fcc\u00fc yayg\u0131n bir \u015fekilde kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Baz\u0131 hallerde, T\u00fcrkiye yasalar\u0131n\u0131 ihlal etti\u011fi iddia edilen az say\u0131da \u00f6\u011feye dayan\u0131larak platformlar t\u00fcm\u00fcyle engellenmi\u015ftir<\/a>. \u00d6rne\u011fin, ulusal g\u00fcvenli\u011fe y\u00f6nelik tehditler gerek\u00e7e<\/a> g\u00f6sterilerek Wikipedia’ya<\/a> eri\u015fim \u00fc\u00e7 y\u0131l s\u00fcreyle engelledi. Aral\u0131k 2021 itibariyle T\u00fcrkiye 570.000’den fazla<\/a> alan ad\u0131na eri\u015fimi engellemi\u015ftir.<\/p>\n T\u00fcrkiye hukuku uyar\u0131nca, mahkeme kararlar\u0131na veya BTK’n\u0131n taleplerine yan\u0131t olarak kullan\u0131c\u0131 i\u00e7eri\u011fini \u00e7\u0131karmayan<\/a> platformlar, i\u00e7erikten kaynaklanan her t\u00fcrl\u00fc zarardan sorumlu hale gelebilir. Ekim 2022 yasa de\u011fi\u015fiklikleri, BTK’y\u0131 internet platformlar\u0131na sans\u00fcr uygulamay\u0131 sa\u011flayan a\u011f\u0131r uyum tedbirleri i\u00e7eren birtak\u0131m yeni yetkilerle donat\u0131yor<\/a>.<\/p>\n \u0130nternet haber siteleri, T\u00fcrkiye’nin yasal d\u00fczenlemeleri kapsam\u0131nda keyfi kurallarla <\/a>kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmaktad\u0131r. \u0130nternet haber sitelerinden, haberlerini kald\u0131rmalar\u0131 ve ana sayfalar\u0131nda d\u00fczeltme metinleri yay\u0131nlamalar\u0131 istenebilmektedir. \u0130nternet haber yay\u0131nc\u0131lar\u0131 ve dijital yay\u0131n platformlar\u0131, keyfi cezalar<\/a> uygulamas\u0131 ve hatta h\u00fck\u00fcmeti ele\u015ftiren az say\u0131daki televizyon kanal\u0131n\u0131n yay\u0131nlar\u0131n\u0131n ge\u00e7ici olarak durdurulmas\u0131na<\/a> karar vermesiyle tan\u0131nan, T\u00fcrkiye’nin h\u00fck\u00fcmete yak\u0131n yay\u0131n izleme kurulu\u015fu Radyo ve Televizyon \u00dcst Kurulu’na (RT\u00dcK) lisans ba\u015fvurusunda bulunmak zorundad\u0131r. Deutsche Welle ve Amerika’n\u0131n Sesi internet haber siteleri, sans\u00fcr rejimine boyun e\u011fmek istemedikleri<\/a> gerek\u00e7esiyle yay\u0131n izleme kurulu\u015funa lisans ba\u015fvurusunda bulunmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in T\u00fcrkiye’de mahkeme karar\u0131yla eri\u015fime engellendi<\/a>.<\/p>\n <\/a>\u00a07.H\u00fck\u00fcmet, taleplerini reddetti\u011fi i\u00e7in sosyal medya veya mesajla\u015fma platformlar\u0131na ne t\u00fcr yapt\u0131r\u0131mlar uygulayabilir?<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmeti, i\u00e7erik \u00e7\u0131karma ve veri temini taleplerini reddeden \u00e7evrimi\u00e7i platformlara kar\u015f\u0131 alabilece\u011fi bir dizi uyum tedbiri getirdi. Bu yetkiler sayesinde h\u00fck\u00fcmet, taleplerinin insan haklar\u0131na ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu durumlar da dahil olmak \u00fczere, taleplerinin kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in sosyal medya platformlar\u0131 \u00fczerinde \u00f6nemli bir bask\u0131 uygulayabilir.<\/p>\n T\u00fcrkiye yasalar\u0131na g\u00f6re, sosyal medya platformlar\u0131, i\u00e7erik \u00e7\u0131karma taleplerine uymad\u0131klar\u0131 takdirde reklam yasaklar\u0131, k\u00fcresel gelirlerinin y\u00fczde 3’\u00fcne varan para cezalar\u0131 ve hizmetlerine eri\u015fimi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yava\u015flatan veya hizmetlerini T\u00fcrkiye internet a\u011flar\u0131nda fiilen i\u015flevsiz hale getiren<\/a> bant geni\u015fli\u011fi daraltmalar\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya<\/a> kalabilirler. Kullan\u0131c\u0131 verilerinin bildirilmesi taleplerine uyulmamas\u0131 da, sosyal medya platformlar\u0131n\u0131 bant geni\u015fli\u011finin daralt\u0131lmas\u0131 tedbirine maruz b\u0131rakabilir.<\/p>\n B\u00fcy\u00fck kullan\u0131c\u0131 kitlesine sahip sosyal medya platformlar\u0131 ayr\u0131ca yerli bir \u015firket kurmak veya T\u00fcrkiye’de ikamet eden bir T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 ger\u00e7ek ki\u015fiyi yerel temsilci olarak atamakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmeti, yerli kurulu\u015flara a\u011f\u0131r idari para cezalar\u0131 ve hatta ceza sorumlulu\u011fu tehditleri de dahil olmak \u00fczere do\u011frudan bask\u0131<\/a> uygulayabilir.<\/p>\n Bu geni\u015fletilmi\u015f ara\u00e7 seti, h\u00fck\u00fcmetin internet platformlar\u0131n\u0131 tehdit etme konusunda g\u00f6sterdi\u011fi isteklilik dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u00f6zellikle endi\u015fe vericidir. 2014 y\u0131l\u0131nda, yerel se\u00e7imler \u00f6ncesinde Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan Twitter’\u0131 onun “k\u00f6k\u00fcn\u00fc kaz\u0131makla” tehdit etmi\u015f ve platformdaki i\u00e7eri\u011fin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik mahkeme kararlar\u0131na uymad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle platformun T\u00fcrkiye’de eri\u015fime engellenmesi talimat\u0131 vermi\u015ftir. 2020’de Erdo\u011fan’\u0131n ileti\u015fim ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ba\u015fkan\u0131 Fahrettin Altun, Twitter’\u0131 h\u00fck\u00fcmet yanl\u0131s\u0131 sahte ve ele ge\u00e7irilmi\u015f hesaplardan olu\u015fan geni\u015f bir a\u011f\u0131 kald\u0131rmas\u0131<\/a> nedeniyle tehdit etti.<\/a><\/p>\n \u00c7o\u011fu internet platformu, yasal olarak ba\u011flay\u0131c\u0131 talepleri yerine getirmeden<\/a> \u00f6nce insan haklar\u0131na<\/a> etkileri de dahil olmak \u00fczere bu talepleri g\u00f6zden ge\u00e7irmeyi<\/a> ve de\u011ferlendirmeyi <\/a>i\u00e7eren politikalara sahiptir<\/a>. Ancak yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan \u00f6nlemler kar\u015f\u0131s\u0131nda sosyal medya \u015firketleri, platformdaki i\u00e7eri\u011fi iktidardaki AKP’nin lehine olacak \u015fekilde d\u00fczenleme y\u00f6n\u00fcnde ciddi bir gayri resmi bask\u0131<\/a> ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabilir. \u015eirketler bu bask\u0131ya direnirlerse se\u00e7imin kritik noktalar\u0131nda platformlar\u0131na eri\u015fimin engellenmesi riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabilirler.<\/p>\n <\/p>\n <\/a>\u00a08.H\u00fck\u00fcmet, taleplerini reddetti\u011fi i\u00e7in sosyal medya veya mesajla\u015fma platformlar\u0131na ne t\u00fcr yapt\u0131r\u0131mlar uygulayabilir?<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye’de sosyal medya kullan\u0131c\u0131lar\u0131 internet \u00fczerinden siyasi tart\u0131\u015fmalara kat\u0131ld\u0131klar\u0131nda ek tehditlerle<\/a> kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmaktad\u0131rlar. H\u00fck\u00fcmeti ele\u015ftirenlere kar\u015f\u0131 \u015fiddet \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 ve \u00e7evrimi\u00e7i taciz, gazeteci<\/a> ve siyaset\u00e7ilere<\/a> y\u00f6nelik toplumsal cinsiyet temelli sald\u0131r\u0131lar<\/a> yayg\u0131nd\u0131r. H\u00fck\u00fcmeti ele\u015ftiren T\u00fcrk gazeteciler, \u00f6zellikle kad\u0131n ve LGBT+ gazeteciler s\u0131kl\u0131kla \u00e7evrimi\u00e7i hesaplar taraf\u0131ndan taciz kampanyalar\u0131yla hedef<\/a> al\u0131nmaktad\u0131r. Siyasi ama\u00e7larla ki\u015filerin hedef g\u00f6sterilmesi, bazen taciz edici yorumlar\u0131n hacminin ve eri\u015fiminin art\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in h\u00fck\u00fcmetle uyumlu sosyal medya fenomenlerinden<\/a> veya koordinasyon a\u011flar\u0131 ile tekniklerinden<\/a> faydalanmaktad\u0131r.<\/p>\n Sosyal medyada siyasi g\u00f6r\u00fc\u015fleri desteklemek veya yanl\u0131\u015f bilgi yaymak i\u00e7in sahte veya ele ge\u00e7irilmi\u015f hesaplardan olu\u015fan geni\u015f a\u011flar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131, T\u00fcrkiye’de internet \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fclen siyasi tart\u0131\u015fma ortam\u0131n\u0131n giderek yayg\u0131nla\u015fan bir \u00f6zelli\u011fidir. Se\u00e7imler <\/a>de dahil olmak \u00fczere siyasi a\u00e7\u0131dan hassas d\u00f6nemlerde bu \u00f6zellik daha da yayg\u0131n hale gelmektedir.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u00e7evrimi\u00e7i tart\u0131\u015fmalar\u0131 AKP yanl\u0131s\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131yla doldurmak amac\u0131yla mesajlar\u0131n\u0131 e\u015fg\u00fcd\u00fcml\u00fc \u015fekilde payla\u015fan geni\u015f bot ve trol hesap a\u011flar\u0131 belgelemi\u015ftir<\/a>.<\/p>\n Twitter, 2020 y\u0131l\u0131nda AKP’nin gen\u00e7lik kollar\u0131 ile ili\u015fkili ve h\u00fck\u00fcmet politikalar\u0131na tabandan destek verildi\u011fi izlenimi yaratan, AKP’nin g\u00f6r\u00fc\u015flerini destekleyen ve muhaliflerini ele\u015ftiren 37 milyondan fazla tweetten sorumlu 7.000’den fazla hesab\u0131 kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/a> Bu hesaplar\u0131n bir\u00e7o\u011fu sahte<\/a>, di\u011ferleri ise AKP destek\u00e7ileri ile a\u011f taraf\u0131ndan kontrol edilen ger\u00e7ek ki\u015filerin ele ge\u00e7irilmi\u015f hesaplar\u0131yd\u0131. Bu taktikler Twitter’\u0131n platform manip\u00fclasyonu politikas\u0131n\u0131<\/a> ihlal etti. T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmeti, politikalar\u0131na ve yakla\u015f\u0131mlar\u0131na tabandan gelen deste\u011fin kan\u0131t\u0131 olarak s\u0131kl\u0131kla bu hesaplar\u0131n payla\u015f\u0131mlar\u0131na dikkat \u00e7ekti, Twitter’\u0131n AKP yanl\u0131s\u0131 bot ve trol hesap a\u011f\u0131n\u0131 kald\u0131rmas\u0131n\u0131 “pop\u00fcler bir siyasi harekete” sald\u0131r\u0131 olarak k\u0131nad\u0131<\/a>.<\/p>\n Stanford \u0130nternet G\u00f6zlemevi taraf\u0131ndan yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re<\/a>, bu e\u015fg\u00fcd\u00fcml\u00fc a\u011f, Erdo\u011fan’\u0131n g\u00fcc\u00fc cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131nda merkezile\u015ftirme ve konsolide etme<\/a> giri\u015fimi olan T\u00fcrkiye’nin 2017 Anayasa referandumu s\u0131ras\u0131nda \u00fcretkendi, ayn\u0131 a\u011f 2015 y\u0131l\u0131ndaki genel se\u00e7imler s\u0131ras\u0131nda da muhalefet partilerine kar\u015f\u0131 toplanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n ACM Web Conference 2023’te yay\u0131nlanan daha yak\u0131n tarihli bir \u00e7al\u0131\u015fmada<\/a>, T\u00fcrkiye Twitter’daki bot hesap a\u011flar\u0131 i\u00e7in en aktif \u00fclkelerden biri olarak tan\u0131mland\u0131. Bu hesaplar\u0131n belirli partilerle veya h\u00fck\u00fcmetin kendisiyle<\/a> ili\u015fkili oldu\u011funu tespit etmek zor olsa da, \u00e7al\u0131\u015fma bu a\u011flar\u0131n \u00e7o\u011funun 2023 se\u00e7imleri \u00f6ncesinde <\/a>bir manip\u00fclasyon kampanyas\u0131n\u0131 temsil eden siyasi sloganlar \u00fcretti\u011fini ortaya koydu. Yeniden etkinle\u015ftirilen bu bot hesaplara ek olarak, ana muhalefetin Cumhurba\u015fkan\u0131 aday\u0131 Kemal K\u0131l\u0131\u00e7daro\u011flu, kendisini itibars\u0131zla\u015ft\u0131rmay\u0131 <\/a>ama\u00e7layan algoritmik olarak \u00fcretilmi\u015f<\/a> ses veya video kay\u0131tlar\u0131n\u0131n<\/a> dola\u015f\u0131ma sunulmas\u0131na ili\u015fkin bir tehlike konusunda uyar\u0131da<\/a> bulundu.<\/p>\n OAS, AG\u0130T ve BM’nin ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yetkilileri, manip\u00fclatif <\/a>propaganday\u0131 yaymak i\u00e7in ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 bilgilerin e\u015fg\u00fcd\u00fcml\u00fc olarak kullan\u0131lmas\u0131 yoluyla se\u00e7im s\u00fcrecini bozma giri\u015fimlerine ili\u015fkin uyar\u0131lar\u0131n\u0131 <\/a>ortak bir bildiriyle ifade etmi\u015flerdir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z se\u00e7im izleme kurulu\u015flar\u0131, AKP’nin se\u00e7imlerde b\u00fcy\u00fck bir avantaj elde etmek i\u00e7in devlet kaynaklar\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fcye kullanmaya<\/a> e\u011filimli oldu\u011fu konusunda defalarca uyar\u0131da bulunmu\u015ftur.<\/p>\n <\/a>\u00a09.Se\u00e7im g\u00fcn\u00fcnde neler olabilir?<\/strong><\/p>\n Se\u00e7im g\u00fcn\u00fc ve se\u00e7imden hemen sonra \u00e7evrimi\u00e7i ortam\u0131n \u00f6nemi daha da artabilir. T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmeti, ele\u015ftiri <\/a>\u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde<\/a> veya se\u00e7imler<\/a> de dahil olmak \u00fczere siyasi hassasiyetlerin artt\u0131\u011f\u0131 zamanlarda internet sitelerini engelleme ve k\u0131s\u0131tlama yetkilerini kullanma konusunda k\u00f6kl\u00fc bir ge\u00e7mi\u015fe sahiptir.<\/p>\n T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmetinin geleneksel medya ve YSK \u00fczerindeki kontrol\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Oy ve \u00d6tesi gibi sivil toplum gruplar\u0131, siyasi partiler ve on binlerce g\u00f6n\u00fcll\u00fc ile birlikte \u00e7al\u0131\u015farak \u00f6nemli se\u00e7im izleme i\u015flevlerini <\/a>yerine getirmektedir. Bu i\u015flevler aras\u0131nda oy verme usuls\u00fczl\u00fcklerinin<\/a> belgelenmesi ve se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z bir say\u0131m<\/a> yap\u0131larak onaylanmas\u0131 yer al\u0131yor.<\/p>\n Oy ve \u00d6tesi <\/a>gibi ba\u011f\u0131ms\u0131z kaynaklardan zaman\u0131nda ve do\u011fru sonu\u00e7lara eri\u015fim kritik \u00f6neme sahip olabilir. Ge\u00e7mi\u015fte, T\u00fcrkiye’de devlet taraf\u0131ndan i\u015fletilen Anadolu Ajans\u0131 gibi resmi kaynaklar, h\u00fck\u00fcmet yanl\u0131s\u0131 sonu\u00e7lar yay\u0131nlayarak ve say\u0131m tamamlanmadan erken zafer ilan ederek manip\u00fclasyon yapmakla<\/a> su\u00e7land\u0131.<\/p>\n Sivil toplum kurulu\u015flar\u0131, muhalefet partileri ve g\u00f6n\u00fcll\u00fcler, izleme faaliyetlerine dayal\u0131 olarak se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 yaymakta sosyal medyaya, se\u00e7im usuls\u00fczl\u00fcklerini tespit etmek ve ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in dijital ara\u00e7lara g\u00fcvenmektedirler.<\/p>\n T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmeti, herhangi bir sosyal medya platformunu k\u0131s\u0131tlayarak kullan\u0131lamaz hale getirmek i\u00e7in bahane<\/a> olarak kullanabilece\u011fi \u00e7ok say\u0131da g\u00fc\u00e7le<\/a> kendini donatt\u0131. Bilgi edinme hakk\u0131n\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131z internet haberlerini k\u0131s\u0131tlamak i\u00e7in se\u00e7imler s\u0131ras\u0131nda bu t\u00fcr k\u00f6t\u00fc niyetli ad\u0131mlar at\u0131labilir. Se\u00e7im g\u00fcn\u00fcnde veya sonras\u0131nda se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131na itiraz edilmesi halinde h\u00fck\u00fcmet, ba\u011f\u0131ms\u0131z gruplar\u0131n iktidar partisinin lehine olan sonu\u00e7lara itiraz etmesini engellemek i\u00e7in ba\u015fta “yan\u0131lt\u0131c\u0131 bilgi yayma su\u00e7u” olmak \u00fczere t\u00fcm sans\u00fcr yetkilerini kullanabilir. Sosyal medya \u015firketleri, ba\u011f\u0131ms\u0131z g\u00f6zlemcilerin de\u011ferlendirmeleri de dahil olmak \u00fczere, h\u00fck\u00fcmetin olumsuz g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7eriklerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde yo\u011fun bir bask\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabilir.<\/p>\n <\/a>\u00a010. Sosyal medya ve mesajla\u015fma platformlar\u0131 hangi insan haklar\u0131 sorumluluklar\u0131na sahiptir?<\/strong><\/p>\n BM \u0130\u015f D\u00fcnyas\u0131 ve \u0130nsan Haklar\u0131 Rehber \u0130lkeleri<\/a> uyar\u0131nca \u015firketlerin insan haklar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc vard\u0131r. Bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck, \u015firketlerin insan haklar\u0131n\u0131 ihlal etmekten ka\u00e7\u0131nmalar\u0131n\u0131, faaliyetlerinden kaynaklanan olumsuz insan haklar\u0131 etkilerini de\u011ferlendirmek i\u00e7in ad\u0131mlar atmalar\u0131n\u0131 ve faaliyetleri, \u00fcr\u00fcnleri veya hizmetleriyle do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131 olumsuz insan haklar\u0131 etkilerinin telafi edilmesini sa\u011flamalar\u0131n\u0131 gerektirir. Se\u00e7imler ba\u011flam\u0131nda<\/a>, sosyal medya ve mesajla\u015fma platformlar\u0131, faaliyetlerinin se\u00e7im dezenformasyonunun yay\u0131lmas\u0131 gibi demokratik se\u00e7imlere kat\u0131lma hakk\u0131n\u0131n zedelenmesine neden olacak veya \u015fiddeti te\u015fvik edebilecek her t\u00fcrl\u00fc y\u00f6n\u00fcn\u00fc de\u011ferlendirme sorumlulu\u011funa sahiptir. \u015eirketlerin eylemleri uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 standartlar\u0131na uygun olmal\u0131 ve tutarl\u0131, \u015feffaf ve hesap verebilir bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclmelidir.<\/p>\n <\/a>\u00a011. Sosyal medya ve mesajla\u015fma platformlar\u0131 \u00f6nceki se\u00e7imlerde insan haklar\u0131 sorumluluklar\u0131n\u0131 yerine getirdi mi?<\/strong><\/p>\n Sosyal medya ve mesajla\u015fma platformlar\u0131, se\u00e7im d\u00f6nemlerinde se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n me\u015fruiyetini ortadan kald\u0131rmaya<\/a> y\u00f6nelik ifadeler ile \u015fiddet \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131n dola\u015f\u0131ma<\/a> girmesine olanak sa\u011flamalar\u0131, demokratik se\u00e7imlere kat\u0131l\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrme amac\u0131yla platformlar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 engelleyememeleri nedeniyle denetlenmektedir. Bu zorluklar\u0131n do\u011fru bir \u015fekilde anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve ele al\u0131nmas\u0131<\/a> i\u00e7in gerekli kaynaklara<\/a> yeterince yat\u0131r\u0131m yap\u0131lmamas\u0131n\u0131n<\/a> yan\u0131 s\u0131ra, baz\u0131 sosyal medya platformlar\u0131 demokratik se\u00e7imlerin engellenmesine katk\u0131da bulunabilecek ara\u00e7lar da sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar aras\u0131nda, yanl\u0131\u015f bilgileri, kutupla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 i\u00e7erikleri <\/a>ve \u015fiddet \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131<\/a> \u00f6ne \u00e7\u0131karan ve g\u00fc\u00e7lendirebilen etkile\u015fim odakl\u0131 tavsiye algoritmalar\u0131 gibi platform \u00f6zellikleri de yer almaktad\u0131r. Bu \u00f6zellikler, muhatap kitle belirleme tekniklerinin yap\u0131lar\u0131 itibariyle<\/a> \u015feffaf olmayan siyasi reklamlar\u0131<\/a> da i\u00e7ermektedir. Kitle belirleme tekniklerinin \u015feffaf olmamas\u0131, ayr\u0131mc\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 veya do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak hassas verilere dayanarak potansiyel se\u00e7menleri dahil edip etmedi\u011fi konusunda ba\u011f\u0131ms\u0131z bir sonuca varmay\u0131 imkans\u0131z hale getirmektedir.<\/p>\n <\/a>\u00a012. \u0130nternet platformlar\u0131 se\u00e7im s\u0131ras\u0131nda insan haklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in ne yap\u0131yor?<\/strong><\/p>\n Son y\u0131llarda baz\u0131 platformlar ve mesajla\u015fma uygulamalar\u0131, kamuoyu bask\u0131s\u0131na yan\u0131t olarak, se\u00e7imlere haz\u0131rlanmak i\u00e7in bir tak\u0131m \u00f6nlemler ald\u0131klar\u0131n\u0131 duyurdular.<\/p>\n Yaln\u0131zca Meta ve TikTok \u015firketleri, T\u00fcrkiye’deki se\u00e7imler \u00f6ncesinde alacaklar\u0131 \u00f6zel \u00f6nlemleri a\u00e7\u0131klad\u0131lar. Facebook, Instagram ve WhatsApp’\u0131n hakim \u015firketi Meta, uygulamalar\u0131ndaki potansiyel tehditleri ger\u00e7ek zamanl\u0131 olarak tespit etmek ve bunlara yan\u0131t vermek i\u00e7in \u015firketin m\u00fchendislik, hukuk, ara\u015ft\u0131rma ve analiz ekiplerinden uzmanlar\u0131 bir araya getirerek bir T\u00fcrkiye Se\u00e7im Operasyonlar\u0131 Merkezi kuraca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131<\/a>. Meta, \u00e7abalar\u0131n\u0131n hatal\u0131 bilgi ve yalan haberlerle m\u00fccadele, WhatsApp’ta h\u0131zla yay\u0131lan mesajla\u015fmalar\u0131 inceleme, siyasi reklamlar\u0131 daha \u015feffaf hale getirme, se\u00e7imlere m\u00fcdahaleyle m\u00fccadele ve e\u015fg\u00fcd\u00fcml\u00fc ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 davran\u0131\u015flar olarak adland\u0131r\u0131lan davran\u0131\u015flara odaklanaca\u011f\u0131n\u0131 beyan ediyor. Meta, T\u00fcrkiye’deki veri do\u011frulama kurulu\u015flar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Meta, belirli durumlarda, yak\u0131n \u015fiddet ihtimaline katk\u0131da bulunabilecek, fiziksel zarara neden olabilecek veya oy verme tarihi, yeri, saati ve y\u00f6ntemleri hakk\u0131nda yanl\u0131\u015f bilgiler gibi oy vermeyi engellemeye y\u00f6nelik yan\u0131lt\u0131c\u0131 bilgileri Facebook ve Instagram’dan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ediyor. Di\u011fer t\u00fcm yanl\u0131\u015f bilgi t\u00fcrleri i\u00e7in ise, yay\u0131lman\u0131n yava\u015flat\u0131lmas\u0131na b\u00f6ylece daha az insan\u0131n yanl\u0131\u015f bilgiye ula\u015fmas\u0131na ve ki\u015filerin yetkili kaynaklardan gelen bilgilere y\u00f6nlendirilmesine odaklan\u0131yor.<\/p>\n TikTok, kamusal konularda ve se\u00e7im s\u00fcre\u00e7leri hakk\u0131nda yanl\u0131\u015f bilgilendirmeyi<\/a> yasaklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 beyan ediyor. Bu politika<\/a> kapsam\u0131nda, nas\u0131l oy kullan\u0131laca\u011f\u0131, se\u00e7men kay\u0131tlar\u0131, adaylar\u0131n uygunluk ko\u015fullar\u0131, oy pusulalar\u0131n\u0131n say\u0131lmas\u0131 ve se\u00e7imlerin onaylanmas\u0131 s\u00fcre\u00e7leri ile se\u00e7imin nihai sonucu hakk\u0131nda yanl\u0131\u015f bilgilendirmelerin yasaklanmas\u0131 yer almaktad\u0131r. TikTok, bir veri do\u011frulama orta\u011f\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve se\u00e7imle ilgili bilgilere eri\u015fmek isteyen kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in T\u00fcrkiye Se\u00e7im Takip Merkezi’ni olu\u015fturdu\u011funu belirtti. TikTok, arama sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n y\u00f6nlendirilmesi veya bu t\u00fcr bir i\u00e7eri\u011fin Sizin \u0130\u00e7in tavsiyelerine uygunsuz hale getirilmesi de dahil olmak \u00fczere do\u011frulanmam\u0131\u015f iddialar\u0131n ke\u015ffedilebilirli\u011fini azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 beyan<\/a> ediyor. TikTok, se\u00e7im g\u00fcn\u00fc, se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131yla ilgili kurum ve kurulu\u015flar taraf\u0131ndan teyit edilmeden erken zafer iddias\u0131nda bulunan i\u00e7eriklerin g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc azaltmak i\u00e7in veri do\u011frulama ortaklar\u0131yla<\/a> i\u015fbirli\u011fi yapaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. TikTok, ARTICLE 19 ve \u0130nsan Haklar\u0131 \u0130zleme \u00d6rg\u00fct\u00fc’ne, se\u00e7im hakk\u0131nda do\u011frulanamayan iddialar veya erken zafer ilanlar\u0131 i\u00e7eren i\u00e7eriklerle ilgili olarak kullan\u0131c\u0131lar\u0131 se\u00e7im rehberine y\u00f6nlendiren bir ilan ekleyece\u011fini bildirdi. \u015eirket, kurallar\u0131 tekraren ihlal edenler i\u00e7in platformun t\u00fcm\u00fcn\u00fc veya baz\u0131 \u00f6zelliklerin kullan\u0131m\u0131n\u0131 engelliyor.<\/p>\n Twitter ve YouTube’un se\u00e7imlerle ilgili genel politikalar\u0131 bulunuyor ancak T\u00fcrkiye’deki se\u00e7imlerle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 hakk\u0131nda \u00f6zel bir bilgi vermediler.<\/p>\n Twitter’\u0131n se\u00e7imlere yakla\u015f\u0131m\u0131<\/a>, g\u00fcvenilir bilgiyi desteklemeye, platformda g\u00fcvenli\u011fi te\u015fvik etmeye, \u015feffafl\u0131\u011f\u0131 desteklemeye ve ortaklarla i\u015fbirli\u011fi yapmaya odaklanmaktad\u0131r. Twitter politikalar\u0131, hizmetlerinin se\u00e7imleri veya di\u011fer kamusal s\u00fcre\u00e7leri manip\u00fcle etmek veya bunlara m\u00fcdahale etmek amac\u0131yla kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n yasakland\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/a> belirtmektedir. Bu, ki\u015filerin bir kamusal s\u00fcrece kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 engelleyebilecek, ne zaman, nerede veya nas\u0131l kat\u0131lacaklar\u0131 konusunda yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendirebilecek i\u00e7eriklerin yay\u0131nlanmas\u0131 veya payla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 da i\u00e7ermektedir. Twitter, kamusal s\u00fcre\u00e7ler hakk\u0131nda hatal\u0131 veya yan\u0131lt\u0131c\u0131 bilgiler i\u00e7eren tweetleri ek bilgi sa\u011flamak amac\u0131yla etiketleyebilir ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc azaltabilir. Bu politikan\u0131n belirli hesaplar taraf\u0131ndan a\u011f\u0131r \u015fekilde veya tekraren ihlal edilmesi, hesaplar\u0131n kal\u0131c\u0131 olarak kald\u0131r\u0131lmas\u0131na neden olabilir.<\/p>\n YouTube, politikalar\u0131n\u0131 ihlal eden i\u00e7erikleri kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, yetkili haber kaynaklar\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131, se\u00e7imle ilgili hatal\u0131 bilgilerin yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131, h\u00fck\u00fcmet yetkilileri, adaylar ve sivil kurulu\u015flar i\u00e7in bir dizi kaynak sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 beyan <\/a>ediyor. YouTube’un politikas\u0131, ne zaman oy verilece\u011fi gibi oy verme s\u00fcre\u00e7leri hakk\u0131nda yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendirme bar\u0131nd\u0131ran i\u00e7erikleri, adaylar\u0131n uygunlu\u011funa ili\u015fkin hatal\u0131 iddialar\u0131, demokratik s\u00fcre\u00e7lere m\u00fcdahale \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131, hacklenen, kullan\u0131c\u0131lar\u0131 yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendirecek ve ciddi bir zarar riski olu\u015fturabilecek \u015fekilde manip\u00fcle edilmi\u015f veya \u00fczerinde oynama yap\u0131lm\u0131\u015f i\u00e7erikleri yasaklamaktad\u0131r.\u00a0 YouTube ayr\u0131ca, ge\u00e7mi\u015fte yap\u0131lan belirli se\u00e7imlerde yayg\u0131n hile, hata veya aksakl\u0131klar oldu\u011funa dair yanl\u0131\u015f iddialar \u00f6ne s\u00fcren veya bu se\u00e7imlerin onayl\u0131 sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funu iddia eden i\u00e7erikleri de yasaklamaktad\u0131r. Bu politika yaln\u0131zca belirli \u00fclkelerdeki ge\u00e7mi\u015f<\/em> se\u00e7imler i\u00e7in ge\u00e7erli olup T\u00fcrkiye bu \u00fclkelerden biri de\u011fildir. Bu politikay\u0131 ihlal eden i\u00e7erikler kald\u0131r\u0131l\u0131r ve politikay\u0131 \u00fc\u00e7 kez ihlal eden kanallar kapat\u0131l\u0131r.<\/p>\n Telegram’\u0131n T\u00fcrkiye’deki se\u00e7imlerle ilgili olas\u0131 hak ihlallerini de\u011ferlendirme ve azaltma \u00e7abalar\u0131na <\/a>ili\u015fkin kamuya a\u00e7\u0131k bir politikas\u0131, hatta dezenformasyon veya demokrasiye y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131larla ilgili genel politikalar\u0131 bulunmamaktad\u0131r.\u00a0 Telegram, ARTICLE 19 ve \u0130nsan Haklar\u0131 \u0130zleme \u00d6rg\u00fct\u00fc de dahil olmak \u00fczere sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin di\u011fer \u00fclkelerdeki hizmetleriyle ilgili insan haklar\u0131 endi\u015felerini de\u011ferlendirme taleplerini<\/a> defaatle yan\u0131ts\u0131z b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/a> ARTICLE 19 ve \u0130nsan Haklar\u0131 \u0130zleme \u00d6rg\u00fct\u00fc, 1 May\u0131s’ta Meta, Telegram, TikTok, Twitter ve YouTube’a mektup yazarak T\u00fcrkiye’deki se\u00e7imler ba\u011flam\u0131nda insan haklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in ay\u0131rd\u0131klar\u0131 kaynaklar\u0131 sordu. Meta, haber duyurular\u0131na ili\u015fkin bir ba\u011flant\u0131y\u0131 iletti, yaln\u0131zca TikTok kamuya a\u00e7\u0131k bilgiler temin etti. Bu raporun yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 tarihte \u0130nsan Haklar\u0131 \u0130zleme \u00d6rg\u00fct\u00fc ve ARTICLE 19, di\u011fer \u015firketlerin hi\u00e7birinden ayr\u0131nt\u0131l\u0131 sorulara dair yan\u0131t alamad\u0131.<\/p>\n <\/a>\u00a013. Sosyal medya platformlar\u0131 ve mesajla\u015fma uygulamalar\u0131 se\u00e7ime kat\u0131l\u0131m hakk\u0131na sayg\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in ba\u015fka neler yapmal\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye \u015f\u00fcphesiz sosyal medya platformlar\u0131 ve mesajla\u015fma uygulamalar\u0131 i\u00e7in zorlu bir ortam sunmaktad\u0131r. Bu nedenle \u015firketlerin T\u00fcrkiye’de insan haklar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in gerekli t\u00fcm ad\u0131mlar\u0131 atmas\u0131 gerekmektedir.\u00a0 \u00d6rne\u011fin reklam yasaklar\u0131 nedeniyle k\u00e2r kayb\u0131na neden olsa da insan haklar\u0131na \u00f6ncelik vermelidirler.<\/p>\n Ekim 2022’de yap\u0131lan yasal de\u011fi\u015fikliklere ra\u011fmen, \u015firketler i\u00e7erik \u00e7\u0131karma ve bilgiye eri\u015fim taleplerine yan\u0131t verirken yetkililerden gelen bask\u0131lara direnmeye devam etmelidir. Bu, \u00f6zellikle sivil toplum taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lan ve se\u00e7imlerin izlenmesi i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131yan, kald\u0131r\u0131lmas\u0131 veya engellenmesi se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde olumsuz bir etki yaratabilecek i\u00e7erikler i\u00e7in \u00f6nemlidir. \u015eirketler ayr\u0131ca, h\u00fck\u00fcmetin yay\u0131ndan kald\u0131rma ve veri temini talepleri ile bunlara nas\u0131l yan\u0131t verildi\u011fi, i\u00e7eriklerin ve kullan\u0131c\u0131 verilerinin g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerine bildirilip bildirilmedi\u011fi, Ekim 2022 de\u011fi\u015fiklikleri ba\u015fta olmak \u00fczere T\u00fcrkiye yasalar\u0131na uygun olarak at\u0131lan di\u011fer ad\u0131mlar konusunda \u015feffaf olmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n Rest of the World taraf\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z \u015feffafl\u0131k merkezi Lumen’e a\u00e7\u0131klanan verilere dayan\u0131larak yap\u0131lan yeni bir analiz<\/a>, Twitter’\u0131n Elon Musk’\u0131n Ekim 2022’de \u015firketi devralmas\u0131ndan Nisan 2023’e kadarki s\u00fcre\u00e7te h\u00fck\u00fcmetin taleplerini daha s\u0131k yerine getirdi\u011fini g\u00f6steriyor. Twitter bu s\u00fcre zarf\u0131nda d\u00fcnyadaki t\u00fcm h\u00fck\u00fcmetlerden gelen talepler aras\u0131nda en \u00e7ok T\u00fcrkiye’den<\/a> gelen taleplere uymu\u015ftur. Buna ek olarak, Twitter iki y\u0131lda bir yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 \u015feffafl\u0131k raporunu<\/a> yay\u0131nlamakta gecikti. Lumen, 15 Nisan itibariyle Twitter’\u0131n h\u00fck\u00fcmet taleplerini Lumen veri taban\u0131na iletmeyi ask\u0131ya ald\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/a> ve h\u00fck\u00fcmet taleplerine ili\u015fkin verileri payla\u015f\u0131m politikalar\u0131n\u0131 yeniden de\u011ferlendirdi\u011fini bildirdi.<\/p>\n Twitter ayr\u0131ca, h\u00fck\u00fcmetin mali kaynaklar\u0131na ba\u011fl\u0131 olma ve do\u011frudan ya da dolayl\u0131 siyasi bask\u0131 nedeniyle ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131ktan yoksun haber kaynaklar\u0131n\u0131 “devlete ba\u011fl\u0131” olarak etiketlemeyi \u00f6ng\u00f6ren ve uzun s\u00fcredir devam eden politikas\u0131na<\/a> ra\u011fmen, T\u00fcrkiye devletinin haber ajans\u0131 <\/a>Anadolu Ajans\u0131n\u0131 bu \u015fekilde etiketlememi\u015ftir.<\/a> Se\u00e7im g\u00fcn\u00fc, Anadolu Ajans\u0131 hesab\u0131n\u0131n, \u00f6nceki se\u00e7imlerde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi AKP’nin erken zafer iddialar\u0131 da dahil olmak \u00fczere \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n<\/a> birincil kayna\u011f\u0131 olmas\u0131 bekleniyor. Oy ve \u00d6tesi gibi ba\u011f\u0131ms\u0131z se\u00e7im izleme organlar\u0131 taraf\u0131ndan bu hesaba yo\u011fun bir \u015fekilde itiraz edilebilir, bu da oylama g\u00fcn\u00fcne bir hafta kala “devlete ba\u011fl\u0131” etiketinin eksikli\u011fini endi\u015fe verici hale getirmektedir.<\/p>\n Sosyal medya \u015firketleri, uygulamalar\u0131n\u0131n ve internet sitelerinin engellenmesi gibi ger\u00e7ek bir tehdit kar\u015f\u0131s\u0131nda, se\u00e7im d\u00f6nemi boyunca halk\u0131n platformlar\u0131na eri\u015fimini sa\u011flamak i\u00e7in bir acil durum plan\u0131 olu\u015fturmal\u0131d\u0131r. Sosyal medya \u015firketleri, se\u00e7im s\u00fcrecinin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne ve sonucuna y\u00f6nelik olarak platformlar\u0131n\u0131n ve hizmetlerinin hatal\u0131 bilginin yay\u0131lmas\u0131na katk\u0131 sunmamas\u0131 amac\u0131yla se\u00e7im zaferi ve hilelerine ili\u015fkin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 iddialara y\u00f6nelik olarak da planl\u0131 olmal\u0131d\u0131rlar. Platformlar, faaliyetelerini y\u00f6nlendirmek i\u00e7in sivil toplum kurulu\u015flar\u0131yla birlikte \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Se\u00e7imler \u00f6ncesinde ve se\u00e7im d\u00f6nemleri aras\u0131nda, \u015firketler \u00fcr\u00fcn ve politika geli\u015ftirme s\u00fcre\u00e7lerinde insan haklar\u0131 etki de\u011ferlendirmeleri, s\u00fcrekli de\u011ferlendirmeler ve tekrar de\u011ferlendirmeleri yapmal\u0131 ve sivil toplumla anlaml\u0131 bir \u015fekilde isti\u015farede bulunmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n Se\u00e7imler gibi siyasi a\u00e7\u0131dan hassas d\u00f6nemlerde T\u00fcrkiye’de kamuoyunu \u015fekillendirmek i\u00e7in AKP yanl\u0131s\u0131 bot ve trol hesap a\u011flar\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fte e\u015fg\u00fcd\u00fcml\u00fc bir \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131 nedeniyle, platformlar da “ger\u00e7ek olmayan davran\u0131\u015f” konusundaki mevcut politikalar\u0131n\u0131 uygulamal\u0131 ve platformlar aras\u0131 manip\u00fclasyonu de\u011ferlendirmek i\u00e7in \u015feffaf bir \u015fekilde birbirleriyle koordinasyon i\u00e7inde olmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n Baz\u0131 \u015firketlerin uzun s\u00fcredir devam eden hatal\u0131 politika tercihleri, \u00f6zellikle se\u00e7im d\u00f6nemlerinde zararl\u0131 etkilere yol a\u00e7abilir. \u00d6rne\u011fin, bir\u00e7ok platform, \u015firket politikalar\u0131 veya uygulamalar\u0131 <\/a>gere\u011fi, siyaset\u00e7iler i\u00e7in i\u00e7erik kurallar\u0131nda istisnalar<\/a> yapmakta, onlar\u0131 dezenformasyon, \u015fiddet veya nefrete te\u015fvik kurallar\u0131ndan muaf tutmaktad\u0131r. Platforma ba\u011fl\u0131 olarak, ihlal edici i\u00e7erikler internette kay\u0131tl\u0131 kalabilir veya bunlar\u0131 yay\u0131nlayan g\u00fc\u00e7l\u00fc hesaplar s\u0131radan kullan\u0131c\u0131lar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 cezalarla kar\u015f\u0131la\u015fmayabilir. Platformlar, \u015fiddete \u00e7a\u011fr\u0131 ve T\u00fcrkiye’deki se\u00e7imlerin me\u015fruiyetini zay\u0131flatma \u00e7abalar\u0131na y\u00f6nelik tedbir almal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin herhangi bir g\u00fcvenilir bilgi olmaks\u0131z\u0131n se\u00e7im “hilesi” iddialar\u0131n\u0131n<\/a> yay\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6zellikle politikac\u0131lar\u0131n ve geni\u015f takip\u00e7i kitlesine sahip di\u011fer ki\u015filerin hesaplar\u0131ndan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda veya bir etiket veya do\u011fru bilgilere ba\u011flant\u0131 i\u00e7ermeden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda de\u011ferlendirmelidir.<\/p>\n Siyasi ve di\u011fer liderlerin konu\u015fmalar\u0131n\u0131n \u015fiddete \u00e7a\u011fr\u0131 veya halk\u0131 dezenformasyona inand\u0131rma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/a>, s\u0131radan bir kullan\u0131c\u0131ya k\u0131yasla daha y\u00fcksek olabilir. Ancak, platformlar genellikle \u015fiddete \u00e7a\u011fr\u0131 yapan payla\u015f\u0131mlar\u0131 kald\u0131rmak veya eri\u015fimlerini s\u0131n\u0131rlamak i\u00e7in tutarl\u0131 ad\u0131mlar atmamakta,<\/a> siyasi fig\u00fcrlerin payla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 yap\u0131lar\u0131 gere\u011fi haber de\u011feri ta\u015f\u0131yan veya kamu yarar\u0131na olan payla\u015f\u0131mlar olarak g\u00f6rmeleri sebebiyle i\u00e7erik y\u00f6nergelerini ihlal ederek dezenformasyon i\u00e7eren payla\u015f\u0131mlar\u0131 etiketlememektedirler. Halk\u0131n, se\u00e7ilmi\u015f yetkililerinin ve adaylar\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle de se\u00e7imler ba\u011flam\u0131nda, kamuyu ilgilendiren konularda ne s\u00f6ylediklerini bilmeye hakk\u0131 vard\u0131r. Ancak politikac\u0131lara genel olarak g\u00f6sterilen sayg\u0131, se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi politikalar\u0131n\u0131n dar bir \u015fekilde yorumlanmas\u0131yla birle\u015fti\u011finde, politikac\u0131lar\u0131n se\u00e7imle ilgili bilgileri hatal\u0131 beyan etmelerine ve halk\u0131n se\u00e7ime olan g\u00fcvenini sarsmalar\u0131na izin verebilir. Buna ek olarak, uluslararas\u0131 ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc standartlar\u0131 kapsam\u0131nda, konu\u015fmac\u0131n\u0131n konumu ve etkisi, mahkemelerin belirli bir ifadenin nefrete \u00e7a\u011fr\u0131 d\u00fczeyine ula\u015f\u0131p ula\u015fmad\u0131\u011f\u0131nda dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken temel fakt\u00f6rlerden biridir. Bu nedenle sosyal medya \u015firketlerinin bu t\u00fcr i\u00e7erikleri denetlerken insan haklar\u0131 temelli bir de\u011ferlendirme yapmalar\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n Daha genel olarak, \u015firketlerin Kuzey Amerika ve Bat\u0131 Avrupa d\u0131\u015f\u0131ndaki kullan\u0131c\u0131lar\u0131n g\u00fcvenli\u011fine yapt\u0131klar\u0131 yetersiz yat\u0131r\u0131m\u0131<\/a> de\u011ferlendirmeleri gerekmektedir. Bu ad\u0131mlar aras\u0131nda se\u00e7im politikalar\u0131n\u0131, hizmet \u015fartlar\u0131n\u0131 ve topluluk y\u00f6nergelerini T\u00fcrk\u00e7e olarak yay\u0131nlamak; hem insan hem de otomatik moderasyon uygulamalar\u0131na yat\u0131r\u0131m yapmak ve kaynaklar\u0131 nereye ve neden tahsis ettikleri konusunda \u015feffaf olmak yer al\u0131yor. \u015eirket \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131, platform ve hizmetlerde se\u00e7imle ilgili tehditleri gidermelerine yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in s\u0131radan kullan\u0131c\u0131lar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra y\u00fcksek riskli kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in de eri\u015filebilir olmal\u0131d\u0131r. Yat\u0131r\u0131mlardaki eksiklikler, \u015firketlerin politikalar\u0131n\u0131 t\u00fcm b\u00f6lgelerde tutarl\u0131 bir \u015fekilde uygulama becerilerini engelleyebilir. Veri toplama uygulamalar\u0131n\u0131n, etkile\u015fime dayal\u0131 tavsiye sistemlerinin ve siyasi reklamlar s\u00f6z konusu oldu\u011funda hedef kitle belirleme ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131rma tekniklerinin etkisine ili\u015fkin endi\u015feler de giderilmemi\u015ftir.<\/p>\n ARTICLE 19 ve \u0130nsan Haklar\u0131 \u0130zleme \u00d6rg\u00fct\u00fc’n\u00fcn T\u00fcrkiye’de ka\u00e7 i\u00e7erik moderat\u00f6r\u00fc, insan haklar\u0131 ve politika uzman\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n ve y\u00fcklenicilerinin siyasi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 nas\u0131l sa\u011flad\u0131klar\u0131 konusundaki bilgi talebine hi\u00e7bir \u015firket yan\u0131t vermedi. Sadece TikTok, i\u00e7erikleri denetlemek ve politikalar\u0131n\u0131 ihlal eden yerel s\u00f6ylemleri tespit etmek i\u00e7in anadili T\u00fcrk\u00e7e, K\u00fcrt\u00e7e ve Arap\u00e7a olan ki\u015filerle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 beyan etti.<\/p>\n <\/a>\u00a014. \u0130nternet servis sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n insan haklar\u0131 sorumluluklar\u0131 nelerdir?<\/strong><\/p>\n T\u0131pk\u0131 sosyal medya ve mesajla\u015fma platformlar\u0131 gibi, internet servis sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 da BM \u0130\u015f D\u00fcnyas\u0131 ve \u0130nsan Haklar\u0131 Rehber \u0130lkeleri do\u011frultusunda insan haklar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6stermeli ve insan haklar\u0131 ihlallerinin orta\u011f\u0131 olmamak i\u00e7in \u00f6nlemler almal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n \u0130nternetin kas\u0131tl\u0131 olarak kapat\u0131lmas\u0131 veya internete eri\u015fimin engellenmesi bir\u00e7ok insan hakk\u0131n\u0131 ihlal etmektedir<\/a>. \u0130nternet servis sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131, kapatma, k\u0131s\u0131tlama veya engelleme talepleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda haks\u0131z \u00f6nlemlerden ka\u00e7\u0131nmak veya bunlar\u0131 hafifletmek i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn olan t\u00fcm \u00e7abay\u0131 <\/a>g\u00f6stermelidir. Bu tedbirler aras\u0131nda taleplerin dar yorumlanmas\u0131 ve m\u00fcmk\u00fcn olan en az m\u00fcdahale ile talep edilen k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n uygulanmas\u0131 ve haks\u0131z hizmet kesintilerine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak i\u00e7in t\u00fcm yasal tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 yer almaktad\u0131r. \u0130nternet servis sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131, m\u00fc\u015fterilerine kapatmalarla ilgili \u00f6nceden bildirimde bulunmal\u0131 ve h\u00fck\u00fcmetin rol\u00fcn\u00fc, kapatman\u0131n kapsam\u0131n\u0131, a\u011flar\u0131n ve hizmetlerin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131n\u0131n yasal dayana\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"template":"","format":"standard","pillar":[149],"content-type":[259,261,264,266,1610],"issue":[1380,1390,1415,1448,1478,1492,1515,1525],"region":[854,1224],"campaign-tax":[],"class_list":["post-304885","resources","type-resources","status-publish","format-standard","hentry","pillar-digital-tr","content-type-legal-analysis-tr","content-type-blog-tr","content-type-explainer-tr","content-type-in-depth-tr","content-type-joint-declaration-tr","issue-censorship-tr","issue-digital-rights-tr","issue-safety-of-journalists-and-human-rights-defenders-tr","issue-media-freedom-tr","issue-participation-and-association-tr","issue-national-security-and-counter-terrorism-tr","issue-regional-inter-governmental-organisations-tr","issue-united-nations-tr","region-europe-central-asia-tr","region-turkey-tr"],"featured_image_urls_v2":{"full":"","thumbnail":"","medium":"","medium_large":"","large":"","1536x1536":"","2048x2048":"","mobile":"","super":"","two-col":"","resources-featured":"","timeline":"","article-block":"","article-block-double":"","donations-image":"","donations-bottom-image":"","square":"","event":"","event-large":"","video":"","article-hero":"","gform-image-choice-sm":"","gform-image-choice-md":"","gform-image-choice-lg":""},"post_excerpt_stackable_v2":" T\u00fcrkiye i\u00e7in uygulanabilir uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 kurallar\u0131 ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri nelerdir ? T\u00fcrkiye’nin insan haklar\u0131 karnesi nedir? Sosyal medya platformlar\u0131 ve mesajla\u015fma uygulamalar\u0131 T\u00fcrkiye’deki se\u00e7imlerde nas\u0131l bir rol oynayacak? H\u00fck\u00fcmet internet \u00fczerinden y\u00fcr\u00fcyen tart\u0131\u015fmay\u0131 nas\u0131l kontrol etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor? H\u00fck\u00fcmet, se\u00e7im s\u0131ras\u0131nda internette anonim ifadeleri ve \u00f6zel mesajlar\u0131 hedef almak i\u00e7in ne yapabilir? H\u00fck\u00fcmetin internetteki i\u00e7eri\u011fi engelleme konusundaki yetkileri neler? H\u00fck\u00fcmet, taleplerini reddetti\u011fi i\u00e7in sosyal medya veya mesajla\u015fma platformlar\u0131na ne t\u00fcr yapt\u0131r\u0131mlar uygulayabilir? T\u00fcrkiye se\u00e7meni bu se\u00e7imlerde insan haklar\u0131na y\u00f6nelik ba\u015fka hangi teknoloji destekli zorluklarla kar\u015f\u0131la\u015fabilir? Se\u00e7im g\u00fcn\u00fcnde neler olabilir? Sosyal medya ve mesajla\u015fma platformlar\u0131 hangi insan haklar\u0131 sorumluluklar\u0131na sahiptir? Sosyal…<\/p>\n","category_list_v2":"","author_info_v2":{"name":"","url":""},"comments_num_v2":"0 comments","acf":[],"yoast_head":"\n